Het nieuwe groot opperhoofd van de Aukaners zou best een vrouw kunnen zijn. We vechten er voor. Die mening valt te beluisteren op een herdenkingsbijeenkomst voor de onlangs overleden granman Gazon. Die was op 17 december in Utrecht.
Onder grote belangstelling werd in Trefcentrum Oase een zogenoemde Sidonbookodé een herdenkingsbijeenkomst gehouden, ter ere van granman Sokoton Gazon Matodja. Die overleed op 1 december in Suriname. Met een plengoffer, toespraken en een documentaire over het leven van Gazon werd de granman 17 december herdacht. Er kwamen zo'n tweehonderd marrons op de bijeenkomst af.
Vrouwelijk opperhoofd
In een interview met de Wereldomroep zegt André Pakosie, kabiten van de Aukaners in Nederland, dat de granman hem toevertrouwd heeft dat er zoveel capabele marron vrouwen zijn dat een vrouw ook granman zou kunnen worden. De granman heeft volgens Pakosie zelf eerder 'doorgedrukt' dat marron vrouwen benoemd worden tot kabiten. Een volgende stap zou wat granman Gazon en wat Pakosie betreft kunnen zijn dat een vrouw granman wordt. De vraag blijft echter of de samenleving ook zo ver is, zegt Pakosie in het interview. De vrouwelijke basiya Bibi, is warm voorstander van een vrouwelijke granman. We vechten er voor, zegt ze.
Lovende woorden
Diverse sprekers roemden Gazon's wijsheid en diplomatie. Maar het opperhoofd van de Aukaners bleek ook een humoristische persoonlijkheid. Namens de Surinaamse regering sprak David Abiamofo, de Surinaamse tijdelijk zaakgelastigde in Den Haag een dankwoord uit. Wanneer de granman wordt begraven, is nog niet bekend. In ieder geval niet dit jaar, zei Pakosie.
Maandag in Nieuwslijn Suriname veel meer over de herdenking van granman Gazon.
E-mail deze pagina
Print deze pagina
Ik ben relatief jong en snap het concept van de opvolging van de Granman niet zo best. Ik heb begrepen van volwassenen dat er een bepaalde lo in aanmerking komt om granmans voor te dragen. Nu heb ik vernomen dat de vader van de ingeslapen Granman van de Misiedjan lo is en de moeder van de Otoo lo (iets van witi bee en baka bee......snapt het niet zo goed). Dus de granman moet dus van iemand van de Otoo lo komen?. Echter, heb ik ook uit de discussies vernomen dat het in feite de Nyang fai lo zou moeten zijn die de Granman moet leveren. Ik weet niet in hoeverre Kabiten Pakosie hierop zou willen ingaan. Maar ik wil echt weten hoe de vork in de steel zit. Dank u wel
Wat een mooie reportage. Zeer tot mijn spijt was ik zaterdagavond verhinderd om de sidonbookodé bij te wonen. Zo ben ik er toch nog een beetje bij geweest.
de liba wet staat zelf boven de wetten van de staat.En in die traditie is voor een vrouw geen plaats ingeruimd.De opvolger zal stellig komem uit één van de zusters van de granman.
Onzinnige idioterie. Cultuur is een altijd door mensen gecreeerd fenomeen dat zeer relatief aan plaats, tijd omstandigheden, percepties gebonden is. Wat 1000 jaar geleden misschien functioneel en valide was, was dat alleen tegen de achtergrond van die heersende omgevingsfactoren toen. Als je je aan een 1000 jaar oud niet-functioneel menselijk gebruik wilt vasthouden wordt je een cultuur schizofreen, die wel met alle genoegen gebruik wilt maken van alle huidige ontwikkelingen (kleding, schoeisel, voeding, educatie, technologie etc.) maar als een gespleten fosiel in het verleden wil blijven leven. IMmers ls je consequent en consistent bent dien je exact te leven zoals die gebruiken dat 1000 jaar geleden voorschreven. Snap je het systemisch probleem waarmee eigenlijk grote sociale groepen nu zitten?
In het algemeen reageer ik niet op wat anonieme personen schrijven, omdat een anoniem iemand in feite niemand is. Het zijn mensen die onder de eigen naam hun mening niet durven te geven. Zij schrijven dan onder een schuilnaam of anoniem over dingen die zij anders niet zouden durven zeggen. Maar voor de geschiedenis lijkt het mij toch goed om deze keer te reageren en zo zaken recht te zetten die zij in een verkeerde hoek duwen. Het schijnt dat de anonieme schrijvers die negatief reageerden op het interview van Sam Jones met mij op Radio Nederland Wereldomroep, wel oren hebben maar niet goed luisteren. Ik wil hen adviseren om nog een keer het interview te beluisteren om precies te horen wat gezegd is. Want zij reageren op uitspraken die ik niet heb gedaan. Tegen degene die beweert dat ik vanuit Nederland verdeeldheid wil zaaien en dat ik gelukkig geen invloed in Suriname heb, kan ik twee dingen zeggen. Ten eerste, hij moet het interview nog eens beluisteren en aangeven wat en bij wie dat tot verdeeldheid leidt. Ik denk dat deze persoon maar gereageerd heeft omwille van het reageren. Hij heeft kennelijk niets te doen. Ten tweede, hij hoeft niet bang te zijn, ik wil geen invloed hebben daar waar ik geen invloed hoef te hebben. Ik blijf wel mijn bijdrage leveren daar waar ik kan.
De andere anonieme schrijver, die op mij een beroep doet om “mijn uitspraken niet in Suriname te komen doen, anders ga ik problemen krijgen en dat het mijn integriteit de grond inboort”, wil ik bedanken voor zijn bezorgdheid. Maar hij hoeft zich geen zorgen om mij te maken, eerder om zichzelf. Ook hij heeft het interview niet goed beluisterd. Toen ik zijn reactie las, moest ik denken aan de volgende uitspraak van de Britse econoom John Maynard Keynes: "Het probleem zit hem niet in de nieuwe ideeën, maar in het ontkomen aan de oude ideeën, die bij degenen die ermee zijn opgegroeid zijn doorgedrongen in elke uithoek van het brein".
Deze anonieme schrijver ageert in feite dus niet tegen mij, hij vertolkt eerder zijn moeite om aan de oude ideeën te ontkomen waarmee hij opgroeide en die doordrongen zijn in elke hoek van zijn brein. Kee pooti, ik heb medelijden met zulke mensen.
Ik heb daarom grote bewondering voor gaanman Gazon die, tijdens zijn leven ondanks zijn hoge leeftijd, een groot relativeringsvermogen had en vooruit dacht. Hij heeft daardoor in zijn eigen samenleving, maar ook in de andere Marronsamenlevingen, zaken die vroeger ten onrechte taboe waren, kunnen doorbreken. De anonieme schrijver schrijft ook dat hij “eerder denkt dat het juist Pakosie is die met het voorstel naar de Granman is gegaan, en de Granman zal zeker niet afwijzend daarop hebben gereageerd. In het verlengde daarvan heeft de Granman zeker een vermoedelijke kandidaat genoemd”.
Ik denk dat het denkvermogen van deze anonieme persoon niet helemaal in orde is, want beide zaken die hij zegt te denken, kloppen van geen kant.
In het interview heb ik de vooruitstrevendheid van de gaanman benadrukt door aan te geven wat hij zelf op twee verschillende momenten in het publieke domein heeft gebracht. Dit was in 1992 op de Maroon Leaders Conference in Washington en tijdens de reeks gesprekken die ik met hem voerde in 1996 in Utrecht voor het schrijven van zijn biografie dat ik in 1999 publiceerde met als titel: "Gazon Matodja, Surinaams stamhoofd aan het einde van een tijdperk". De gaanman verklaarde toen dat er zoveel capabele Marronvrouwen zijn, dat een vrouw ook gaanman zou moeten kunnen worden. Ik heb in het interview op geen enkele wijze gesteld dat de gaanman gezegd heeft dat zijn opvolger een vrouw moet zijn. Gaanman Gazon was een mens met een groot verantwoordelijkheidsbesef. Hij wist dat zijn samenleving daar nog niet zo snel klaar voor zou zijn. Hij was wel een man die, zoals ik al aangaf, vooruit dacht, en sprak uit dat het in de toekomst, als de tijd daarvoor rijp is, mogelijk moet zijn om vrouwen als gaanman te benoemen. Ik heb de woorden van de gaanman dus niet uit mijn duim gezogen, zoals de anonieme schrijvers beweren. Deze uitspraak van de gaanman is vastgelegd op videoband, dus controleerbaar. Ook is de uitspraak van de gaanman afgedrukt op pagina 156 van het boek "Gazon Matodja, Surinaams stamhoofd aan het einde van een tijdperk", dat ik met zijn toestemming in 1999 publiceerde. Kennelijk vallen de anonieme schrijvers die ten onrechte negatief reageerden op het interview van mij, nog onder de categorie Surinamers die geen leescultuur kennen. Zij hebben het boek dus in de twaalf jaar dat het gepubliceerd is, niet gelezen. Daarom haal ik hier de letterlijke tekst aan van de uitspraak van de gaanman, zoals die is opgenomen in zijn biografie en op videoband is vastgelegd. Gaanman Gazon: "Het plan had ik al in 1970. Toen ik samen met drie andere gaanman in 1970 een rondreis maakte door een aantal landen van West-Afrika, heb ik gezien dat ook vrouwen de functie van stamhoofd bekleden. Dit heeft mij gesterkt in mijn voornemen. Ik vind dat de Businengee in deze tijd geen reden meer hebben om vrouwen niet te benoemen in openbare leidinggevende functies. Daarnaast zijn er genoeg vrouwen die in staat zijn om aan het hoofd te staan van een Lo en zelfs aan het hoofd van een stam. Vrouwen moeten ook stamhoofd kunnen worden als zij de capaciteit hiervoor blijken te hebben. Ik heb alvast vrouwen benoemd tot kabiten, omdat het een kwestie betreft die onbekend is in onze samenleving. Zowel vrouwen als mannen zullen hieraan moeten wennen. Als men eenmaal gewend is dat vrouwen kunnen besturen, zal de overstap naar het benoemen van vrouwen tot gaanman geen probleem meer zijn. Ik heb bewust geen vrouwen tot kabiten benoemd die in de plaats moeten komen van een overleden mannelijke kabiten. Zij zijn benoemd tot vrouwelijke kabiten, om naast de bestaande mannelijke kabiten in bepaalde dorpen te functioneren. De vrouwelijke kabiten hebben dezelfde bevoegdheid als haar mannelijke collega's. Ik heb dit zo gedaan om de vrouw, die niet vertrouwd is met het actief besturen, in de gelegenheid te stellen het langzaam te leren van haar mannelijke collega. Ik hoop dat mijn voorbeeld gevolgd wordt door mijn collega's van de andere stammen. Ik hoop ook dat men vrouwen blijft aanstellen in de Okanisi samenleving, al ben ik er niet meer. Als de vrouw onze moeder kan zijn, kan zij ons ook besturen", aldus gaanman Gazon.
Hij heeft als eerste gaanman in 1994 dus vrouwen benoemd tot kabiten, wat vroeger om historische redenen ondenkbaar was. Nu is een vrouwelijke kabiten een geaccepteerde feitelijkheid, ook in de andere Marronsamenlevingen waar hun respectievelijke gaanman eerst tegen waren.
Nogmaals, alle gesprekken die ik in de loop der jaren met gaanman Gazon voerde - vanaf het moment dat wij een goede vertrouwensband hadden -, zijn met zijn goedkeuring op cassetteband of op videoband vastgelegd. Gaanman Gazon wilde altijd dat zijn ideeën en zijn handelwijze vastgelegd werden voor het nageslacht.
De bovengenoemde anonieme persoon schrijft ook: "In het verlengde daarvan heeft de Granman zeker een vermoedelijke kandidaat genoemd". De gaanman is degene die zijn opvolger aanwijst. Er kan dus niet gezegd worden dat hij een vermoedelijke kandidaat heeft genoemd. Als je iets vermoedt, betekent het dat je denkt dat het zo is maar je weet het niet zeker. Maar de gaanman wist wel zeker wie hem moet opvolgen. En dat heeft hij in maart 2004 door mij op videoband laten vastleggen. Ook heeft hij daarbij aangegeven aan wie van de dorpsoudsten en collega's kabiten van mij aan de Tapanahoni de video met zijn ingesproken boodschap moet worden vertoond en op welk moment.
Mensen die vermoedelijke kandidaten noemen, zijn juist de mensen die niet uit de mond van gaanman Gazon zelf hebben vernomen wie zijn opvolger moet worden. Zoals de anonieme persoon, die stelt dat hij sinds 1985 weet wie de opvolger van de gaanman zal worden. Als hij dat van de gaanman zelf had vernomen, zou hij nooit, tegen de traditie in, aanwijzingen geven wie de opvolger zal zijn. Want de opvolgingskwestie is als zodanig nog lang niet aan de orde. De begrafenis en daarna de Puubaaka en Bookodé moeten eerst plaatsvinden, alvorens hierover gesproken gaat worden.
Tot slot wil ik ten aanzien van de andere anonieme schrijver, die zijn reactie begon met "Wie kan mij uitleggen wat de meerwaarde van de Granmans is in relatie tot opvoeding en ontwikkeling van het binnenland", wil ik volstaan met hem te verwijzen naar het antwoord dat een andere schrijver hem al heeft gegeven: " Wij hebben geen probleem met je uitspraken. Wat je niet moet doen is generaliseren. Als jij de persoon van wijlen Gazon van dichtbij hebt meegemaakt, dan zou je anders praten. Scheer nooit iedereen over een kam".
Pakosie is bezig vanuit nederland verdeeldheid te zaaien
Alleen zal dat niet lukken omdat hij gelukkig geen invoeld heeft in Suriname . Pakosie kan zich beter met de opvolgingsperikelen van het nederlandse koningshuis bezig houden .
Wie kan mij uitleggen wat de meerwaarde van de Granmans is in relatie tot opvoeding en ontwikkeling van het binnenland. Ik heb verhalen gehoord van insiders, dat deze zogenaamde dignitarissen vooral bezig zijn met het versieren van vrouwen en zelfverrijking. Ze krijgen een toelage vanuit Paramaribo zonder enige tegenprestatie. Als je voor een onderzoek een gesprek met een van deze gasten wil voeren. moet je alvast steekpenning betalen in de vorm van alcoholische dranken. Een ieder weet dat de criminaliteit onder de marrons enorm groot is en dat ze na een beroving in Paramaribo naar het binnenland vluchten. In het binnenland krijgen ze notabene bescherming van dezelfde dignitarissen die hun inkomsten te danken hebben van de belastingbetalers van Paramaribo. Er is in al die jaren niet eens een school gebouwd onder supervisie van de dignitarissen. Een paar jaar geleden was er een artikel in de Ware Tijd dat een van ze een hoerentent beheerde Braziliaanse hoeren. Ik pleit voor onmiddellijke stopzetting van de toelage voor deze poppenkast vertoning.
Hi Anonymous,
Wij hebben geen probleem met je uitspraken. Wat je niet moet doen is generaliseren. Als jij de persoon van wijlen Gazon van dichtbij hebt meegemaakt, dan zou je anders praten. Scheer nooit iedereen over een kam.
Tradities worden altijd door mensen bedacht en door mensen in stand gehouden, of ze nu functioneel zijn of niet. Culturele tradities zijn altijd gebaseerd op gebruiken en gewoonten die ooit eens zijn geintroduceerd om te overleven(fysiek, emotioneel, psychologisch, mentaal en spiritueel) in een bepaald tijdsbestek, in een bepaalde geo-fysische omgaving in de menselijke historie. De idioterie onstaat waaneer een sociale groep koppig vast wil blijven houden aan gewoonten en gebruiken die 1000 jaar geleden misschien funktioneel en valide waren maar door de steeds snellere, radikalere en fundamentele veranderingen van krachtenvelden in de externe omgeving (fysisch, ecologisch, sociaal, economisch, perceptueel, lokaal, mondiaal ed) steeds meer stagnerend beginnen te werken.Dan onstaat culturele schizofrenie (gespletenheid) en zo verdwijnen culturen en beschavingen op den duur..it's just a matter of time. Dat gistingsproces is trouwens ook al ingezet binnen de marronculturen en zal zich blijven voortzetten in de tijd. Wie dat niet begrijpt en onderkent zal altijd door de verandering worden verrast.
Ik vind het voorstel van graman Gazon een hele goede om een vrouw nu een graman/Granvrouw te maken/hebben.
Wat ik in boeken echter geleerd had dat de voordracht al vaststaat hoe deze moet verlopen.
Mijn vraag is dan, wordt met het voorstel van wijlen Graman Gazon dan niet afgeweken van de traditie dat het een man moet zijn uit de vrouwelijke lijn van de graman.
Suriname heeft altijd graman's gehad volgens de traditie. Als men van deze traditie afwijkt, zal dat ook in de toekomst anderen tot Graman of Granvrouw laten ontstaan en wordt van de traditie afgeweken. De personen die dus de granman zouden moeten worden hebben dus het nakijken. Ook de familie van de moederlijn waaruit de granman moet komen.
Over de opvolging van de Granman is er geen discussie. Iedereen weet al wie het zal worden. Ik wil niet twijfel niet aan de uitspraken van Pakosie, maar dat is voor zijn eigen rekening. De opvolging is een zoon van een zus van de Granman. Die man zijn moeder is Van Drietabbetje en zijn vader was een Kapitein van het dorp Poeketie. Ik denk dat als Pakosie dat in Suriname komt vertellen, hij grote problemen gaat krijgen met de mensen in het binnenland. Vooral omdat het gender gedachte nog niet leeft bij de mensen. Daarom praat men over Granman en geen Granvrouw. Ik denk eerder dat het juist Pakosie is die met het voorstel naar de Granman is gegaan, en de Granman zal zeker niet afwijzend daarop hebben gereageerd. In het verlengde daarvan heeft de Granman zeker een vermoedelijke kandidaat genoemd. Feit is dat ik sinds 1985 weet wie de opvolger van deze Granman zou worden. Naast mij weet haast het gehele binnenland het. Laat Pakosie die uitspraken in Nederland doen, maar in Suriname moet hij oppassen. Hij is iemand die de mensen respekteren en ik doe daarom een beroep op hem om die uitspraken niet hiet te komen doen. Het gaat problemen krijgen en zijn integriteit de grond in boren. Dit komt omdat niemand hem zal geloven en ook voor de rest van zijn leven zal men hem niet meer serieus nemen.
Nieuwe reactie inzenden