Na een onderbreking van bijna vier maanden kwam de krijgsraad maandagochtend 24 oktober weer bijeen in Boxel voor het 8-decemberstrafproces. Op het programma van deze eerste zitting sinds juli slechts één getuige: Siegfried Gilds.

Gilds diende de laatste drie decennia niet alleen als onder meer minister van Defensie en Justitie, hij was bovenal de rechterhand én vertrouweling van wijlen Fred Derby, de enige arrestant die na 8 december 1982 Fort Zeelandia levend verliet. En dat roept veel vragen op. Waarom spaarden de militairen net het leven van Derby, en bovendien alleen dat van hem?

Eén van de hypothesen is dat Derby een 'mol' van de militairen geweest zou zijn. Want was het ook niet Derby die één dag voor de militaire coup in 1980 een opzwepende toespraak gaf voor de militairen? En werd Fred Derby na de militaire periode niet nog meermaals in het gezelschap gezien van Desi Bouterse? Indien Irvan Kanhai, de raadsman van hoofdverdachte Desi Bouterse, het hof ervan zou kunnen overtuigen dat Derby inderdaad een mol was – en dus ook verantwoordelijkheid draagt voor de decembermoorden, dan zou dat ex-legerleider Desi Bouterse voor een aanzienlijk deel kunnen vrijpleiten.

Sneer

En dus probeerde Kanhai herinneringen bij Gilds op te diepen die die hypothese moesten ondersteunen. Zo stelde Bouterses raadsman hem de vraag of het klopt dat Derby enkele dagen na de decembermoorden een feestelijke toast had met Bouterse. En hadden Derby en Gilds ook niet contact met Maurice Bishop, de revolutionaire leider op Grenada die amper een maand voor de decembermoorden Suriname bezocht? Sterker nog, fungeerde Derby niet als inspirator van Bouterse?

Maar Gilds – drie uur lang pal rechtopstaand, druk gesticulerend – ontkende de lezing van Kanhai formeel. Zo was volgens Gilds van een feestelijke toast absoluut geen sprake. “Enkele dagen na de Decembermoorden werd Derby ontboden bij Bouterse. Daar aangekomen hadden wij allemaal samen eerst een drankje vooraleer Derby en Bouterse een besloten ontmoeting hadden. Misschien hebben we ook wel een snack gegeten. Van een heus diner met een toast is echter geen sprake”, vertelde Gilds. “Het hele land was toen in rouw. Die verklaring, alsof er een toast zou zijn gebeurd, is een verschrikkelijke verklaring”, ging het verder.

Het lukte Gilds niet altijd zijn emoties onder stoelen of banken te steken. Zo gaf hij op een bepaald moment een niet mis te verstane sneer aan het adres van Kanhai, toen die hem had gevraagd waarom Bouterse dan had gezegd dat Derby wél een mol was. “Maar dat heeft u óók gezegd. Ook u heeft gezegd dat Derby een mol was. Daarom had ik in het begin gewetensbezwaren hier tegenover u te getuigen”, fulmineerde Gilds aan het adres van Kanhai. Die liet zich niet uit het lood slaan. “Dit is niet het forum om mij te bespreken”, klonk het snedig.

'Geplande actie'

Hoewel hij dus opgeroepen was als getuige a decharge, speelden de verklaringen van Gilds niet in het voordeel van Bouterse. Integendeel. De these dat Derby een mol zou zijn, verwees Gilds resoluut naar de prullenbak. “Ik heb de neiging heel wat te vertellen, maar ik heb intussen ook geleerd om voor de rechter niet alles te zeggen wat ik weet. Eén ding weet ik wel. Die uitspraak van Bouterse, dat Derby een mol was, is een politieke uitspraak!”

Dat Derby als enige niet werd gedood, had volgens Gilds dan weer alles te maken met de reden waarom de andere vijftien volgens de militairen wel moesten worden gedood, namelijk wegens het beramen van een vermeende tegencoup. “Derby stond bekend als een rasechte nationalist. Hij paste helemaal niet in het plaatje dat ook hij een buitenlandse invasie hielp plannen. Daarom hebben ze hem laten gaan.”

Volgens Gilds waren de executies bovendien gepland. “Ik ben nog minister van Defensie geweest. Militairen werken nooit zonder een plan.” De meeste verdachten hebben steeds ontkend dat er sprake was van een geplande actie.

Militaire kamer

De volgende zitting van het tribunaal gaat door op 11 november. Dan komt voor het eerst dit jaar de militaire kamer bijeen. Advocaat Kanhai riep intussen Peter van Haperen op als getuige. Of die effectief naar Suriname zou komen om nogmaals verklaringen af te leggen, dat is nog niet zeker. Van Haperen legde al een verhoor af tegenover de rechter-commissaris. Het hof oordeelde daarom dat alle kosten verbonden aan een eventuele overtocht van Van Haperen moeten worden betaald door Bouterse zelf. Op 9 december – één dag na de 29e gedenkdag van de Decembermoorden – komt de burgerkamer weer bijeen.