Ondanks alle belemmeringen dringen steeds meer Cubanen door tot de sociale netwerken op internet. Zelfs de Cubaanse overheid presenteert zich daar – heel voorzichtig. En komt dan gelijk zijn eigen onderdanen tegen.

Aan de vooravond van een grote conferentie over internetvrijheid in Den Haag riep de Nederlandse minister Uri Rosenthal (Buitenlandse Zaken) de wereld op om bloggers en cyberdissidenten te steunen. De minister vindt dat vrije toegang tot internet onderdeel is van de vrijheid van meningsuiting – en dus een mensenrecht. Hij noemde met name Egypte, Syrië, Vietnam en Thailand. En Cuba.

Jorge Landa is een Cubaan van 47 jaar die al 25 jaar in Spanje woont. Hij zegt dat hij verliefd is op Cuba. Daarom besloot hij een paar maanden geleden samen met enkele jeugdvrienden een groep te vormen in Facebook. 'Facebook lééft en met het tijdsverschil is er altijd wel iemand die wakker is en die vertelt hoe zijn dag was of wat hij gaat doen of hoe het met zijn kinderen gaat', aldus Landa.

Voor alle Cubanen is het van onschatbare waarde om met familieleden en vrienden in het buitenland te kunnen communiceren. Als je twintig jaar geleden het eiland verliet, moest je het contact verbreken met alle geliefden. Nu is de afstand veel kleiner geworden. Landa: 'We zijn met een groep van 170 personen en we wonen in een groot aantal landen: Israël, Spanje, de VS, Argentinië, Uruguay en Curaçao. En een grote groep woont nog steeds in Cuba. Het belangrijkste is dat we verschillen overbruggen: ideologische en religieuze verschillen. Via oude foto’s, anekdotes, verhalen uit het verleden konden we die tijd opnieuw beleven.'

Op zoek naar klanten
Hoewel de toegang tot internet moeilijk is, lukt het steeds meer Cubanen door te dringen tot cyberspace - vooral ondernemers. 'Het is een heel efficiënte manier om onze activiteiten te promoten en klanten te werven', zegt Esperanza Pérez, een zakenvrouw die twee maanden geleden besloot haar bedrijf Fiestarte, gespecialiseerd in de organisatie van evenementen, in Havana digitaal te presenteren. 'Veel mensen met privébedrijven hebben baat bij Facebook.'

de toegang tot de sociale netwerken in Cuba breidt zich uit en de toepassing is heel divers: informatie geven en krijgen, hulp bieden, zaken doen, mensen ontmoeten, oude vrienden vinden, enzovoort. Vorige maand kon iedereen op Twitter de harde confrontatie volgen tussen Mariela Castro, dochter van de Cubaans president, en de blogster en dissidente Yoani Sánchez. Het waren de eerste stappen van Castro op Twitter, en ze schrok er duidelijk van dat ze hier zomaar tegengesproken kon worden.

'Het was een enorme verassing', zegt Sánchez. 'Ik denk dat sociale netwerken daarom zo’n belangrijke uitvinding zijn: ze zijn horizontaal, er is geen hiërarchie, hier zijn we allemaal gelijk. De uitwisseling met Mariela was heel onthullend; in het echte Cuba zijn we niet gelijk, maar in de cyberspace spreken we dezelfde taal, face to face, en moeten we wel naar elkaar luisteren', aldus Sánchez. Haar weblog werd expliciet genoemd in de oproep van de minister Rosenthal om cyberdissidenten te steunen.

Beperkte toegang
Lang niet iedereen op Cuba heeft toegang tot internet. De regering verleent toestemming aan die professionals die het nodig hebben voor hun werk. En ook buitenlanders die op het eiland wonen en de grote hotels krijgen toestemming voor een internetverbinding. Sommige Cubanen hebben hun eigen methodes ontwikkeld om een verbinding te 'kraken' en mee te liften op de bandbreedte van een ander.

'Mijn landgenoten zijn heel creatief en op de zwarte markt worden gekraakte internetverbindingen verkocht of de mensen gebruiken sms om berichten op sociale netwerken te publiceren, zoals ik dat doe met Twitter. Er zijn ook mensen die zakelijke verbindingen met internet illegaal doorverkopen of die de hoge prijzen van internetverbindingen in een hotel betalen: een uur kost tussen de 6 en 10 euro', aldus Sánchez.

'Als deze generatie jongeren toegang krijgt tot de sociale netwerken zullen er allerlei stromingen zijn. Ik denk dat als wij beginnen te 'oefenen' in het virtuele Cuba, de bijeenkomsten in het reële Cuba veel minder gewelddadig zullen zijn, minder traumatisch. Ik heb de illusie dat het sociale netwerk een soort oefening zal zijn in (goed) burgerschap die we later in het echte leven kunnen toepassen'.

De Cubaanse overheid ziet de groeiende populariteit van de sociale netwerken met lede ogen aan. Minister Bruno Rodriguez (Buitenlandse Zaken) pleitte voor een politieke strategie om 'onafhankelijke sociale netwerken te ontwikkelen zodat die een echt alternatief bieden en zich kunnen ontdoen van de dictatuur van Amerikaanse bedrijven als Microsoft en Apple'. Een alternatief voor het Amerikaanse Facebook is het Cubaanse RedSocial, een creatie van de Cubaanse overheid, waar je alleen maar vanuit Cuba op kunt inloggen en dat meer dan 7.000 gebruikers heeft.