Awor sí CERN, e instituto oropeo di investigashon nuklear a logra un choke eksitoso di protòn den e aselerador di partíkula atómiko mas grandi na mundu, ubiká na frontera di Fransha i Suisa. Ta pa promé biá ku CERN a logra realisá un mini-Big Bang, un imitashon di nasementu di universo.
Pa algun tempu kaba sientífikonan di CERN, e instituto oropeo di investigashon sientífiko, ta purba laga rayonan di protòn dal den otro den nan aselerador di partíkula atómiko, e asina yamá Large Hadron Collider (LHC), un tùnel silíndriko enorme di 27 kilometer di largura na Ginebra (Genève), situá na frontera di Fransha i Suisa. E intento akí a malográ un biá kaba, esta na 2008, debí na un korto sirkuito i lèkashi, pero awor sí nan a keda kla ku e choke di protòn, ku a generá un energia di 3.5 tera-elektrònvòlt.
Logro importante
Nunka promé a logra produsí asina tantu energia den un laboratorio. CERN ta pretendé ku ta un logro importante, apesar ku lo dura basta aña promé ku kaba analisá tur dato i tambe promé ku sa eksaktamente ki resultado e eksperimento a duna. E sientífikonan ke aklarashon di orígen i eksistensha di materia den universo. Te dia djawe kreashon di vianan lákteo, strea i sistemanan planetario ta un misterio pa investigadornan di siensia di naturalesa.
Partíkula dibino
E sientífikonan ta mas bien en buska di e asina yamá 'partíkula Higgs', konosí tambe komo 'partíkula dibino', ku ta e base di tur teoria di siensia di Físika tokante orígen di materia i universo, pero ku ainda no a logra prueba su eksistensha real. P'e motibu akí nan ta purba imitá e situashon ku a surgi djis despues di e supuesto 'Big Bang', e gran eksploshon primario ku a krea universo kasi 14 miar di aña pasá. Ta un kopia na miniatura di e sirkunstanshanan dje 'tempu' ei, den un silinder enorme kaminda ta oumentá velosidat dje partíkulanan mas chikí ku hende konosé, o sea protòn, pa laga nan dal den otro for di vários direkshon.
Tereno deskonosí
E eksperimento ta tumando lugá na planta di CERN, ubiká na frontera di Fransha i Suisa i e intenshon ta pa e aselerador di partíkula akí, ku ta esun mas grandi na mundu, sigui funshoná dos aña mas. Fin dje aña akí lo interumpí e eksperimento un ratu asina pa trabou di mantenshon, pa despues e sigui funshoná ku velosidat i potensha máksimo.
Sientífikonan ta atmití ku nan ke satisfasé nan kuriosidat, pero ku nan ta moviendo tambe rib'un tereno kompletamente deskonosí...
Kon e aselerador di partíkula atómiko ta funshoná? E sientífikonan ta splika tur kos ku'n 'rap'!




























Post new comment