Radio Netherlands Worldwide

SSO Login

More login possibilities:

Close
  • Facebook
  • Flickr
  • Twitter
  • Google
  • LinkedIn
Home
Monday 28 May Aworaki.nl - e wepsait ku notisia i aktualidat pa antiano
Sharon Cicilia's picture
Map
Genève, Switzerland
Genève, Switzerland

Era nuklear nobo ku mini-Big Bang di CERN

Published on : 31 March 2010 - 1:47pm | By Sharon Cicilia (foto: CERN)
Filed under:

Awor sí CERN, e instituto oropeo di investigashon nuklear a logra un choke eksitoso di protòn den e aselerador di partíkula atómiko mas grandi na mundu, ubiká na frontera di Fransha i Suisa. Ta pa promé biá ku CERN a logra realisá un mini-Big Bang, un imitashon di nasementu di universo.

Planta di CERN
Planta di CERN
Pa algun tempu kaba sientífikonan di CERN, e instituto oropeo di investigashon sientífiko, ta purba laga rayonan di protòn dal den otro den nan aselerador di partíkula atómiko, e asina yamá Large Hadron Collider (LHC), un tùnel silíndriko enorme di 27 kilometer di largura na Ginebra (Genève), situá na frontera di Fransha i Suisa. E intento akí a malográ un biá kaba, esta na 2008, debí na un korto sirkuito i lèkashi, pero awor sí nan a keda kla ku e choke di protòn, ku a generá un energia di 3.5 tera-elektrònvòlt.

Logro importante
Nunka promé a logra produsí asina tantu energia den un laboratorio. CERN ta pretendé ku ta un logro importante, apesar ku lo dura basta aña promé ku kaba analisá tur dato i tambe promé ku sa eksaktamente ki resultado e eksperimento a duna. E sientífikonan ke aklarashon di orígen i eksistensha di materia den universo. Te dia djawe kreashon di vianan lákteo, strea i sistemanan planetario ta un misterio pa investigadornan di siensia di naturalesa.

Partíkula dibino
E sientífikonan ta mas bien en buska di e asina yamá 'partíkula Higgs', konosí tambe komo 'partíkula dibino', ku ta e base di tur teoria di siensia di Físika tokante orígen di materia i universo, pero ku ainda no a logra prueba su eksistensha real. P'e motibu akí nan ta purba imitá e situashon ku a surgi djis despues di e supuesto 'Big Bang', e gran eksploshon primario ku a krea universo kasi 14 miar di aña pasá. Ta un kopia na miniatura di e sirkunstanshanan dje 'tempu' ei, den un silinder enorme kaminda ta oumentá velosidat dje partíkulanan mas chikí ku hende konosé, o sea protòn, pa laga nan dal den otro for di vários direkshon.

Sientífikonan den akshon
Sientífikonan den akshon
Tereno deskonosí
E eksperimento ta tumando lugá na planta di CERN, ubiká na frontera di Fransha i Suisa i e intenshon ta pa e aselerador di partíkula akí, ku ta esun mas grandi na mundu, sigui funshoná dos aña mas. Fin dje aña akí lo interumpí e eksperimento un ratu asina pa trabou di mantenshon, pa despues e sigui funshoná ku velosidat i potensha máksimo.

Sientífikonan ta atmití ku nan ke satisfasé nan kuriosidat, pero ku nan ta moviendo tambe rib'un tereno kompletamente deskonosí...

 

 

Kon e aselerador di partíkula atómiko ta funshoná? E sientífikonan ta splika tur kos ku'n 'rap'!

Related articles

opinion

Post new comment

The content of this field is kept private and will not be shown publicly.
  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <p> <br>
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.

More information about formatting options

Video
Hoben homoseksual ta topa otro
Hoben homoseksual, lesbian, biseksual i transseksual for di isla Karibe...

Video interesante

Orchestre Partout, banda sin pèrmit di estadia
E banda Orchestre Partout ta konsistí por kompleto di refugiadonan....
Enseñansa di Yerba kurativo
Dos bes pa luna tin un charla ku yama 'Bo salú ta den bo kur...

Linea Recta

Djaluna
Djamars
Djarason
Djaweps
Djabierne

Aworaki

Djaluna
Djamars
Djarason
Djaweps
Djabierne

Uitzending gemist

Programma
Luisteren
Aworaki podcast itunes
Linea Recta podcast itunes
Wereldnet podcast itunes
RNW - NEWS, ANALYSIS AND BACKGROUND IN 10 LANGUAGES, WORLDWIDE 24 HOURS A DAY, ON RADIO, TELEVISION AND THE INTERNET.