Waar blijven de miljoenen euro’s die in Nederland bij een grote radio- en televisie-actie voor Haïti worden binnengehaald? Is het niet beter om geld aan kleinschalige, gerichte projecten te besteden?

Nu de grote inzamelingsactie giro 555 op stoom komt, breekt ook de discussie weer los. Artsen zonder Grenzen zamelt liever op eigen houtje geld in.

Grote hulporganisaties als Cordaid, Oxfam Novib, Unicef en het Nederlandse Rode Kruis trekken samen op in de SHO (Samenwerkende Hulp Organisaties). Gezamenlijk zamelen ze geld in voor Haïti, net als bij de tsunami vijf jaar geleden.

Maar bij de tsunami bleef uiteindelijk zo'n 700.000 euro over. Artsen zonder Grenzen besloot daarop weer op eigen kracht geld in te zamelen. De Nederlandse media besteden ook aandacht aan kleine, particuliere initiatieven die zeggen veel goedkoper te werken. Kortom, wat is effectiever? Geven aan giro 555 of aan de buurman die een eigen weeshuis opzet op Haïti?

Particuliere intitiatieven
Karen Mol werkt bij Cordaid. Volgens haar valt het met de kosten die grote hulporganisaties maken wel mee. "Ik kan namens de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO) zeggen dat van elke euro 93 cent aan hulp ter plekke wordt besteed. En dat kan ik niet voor de particuliere initiatieven, want die ken ik niet allemaal. Dus mochten mensen daaraan willen geven, dan moeten ze heel goed weten hoe en waar en op welke manier de hulp terecht komt."

Bij Artsen zonder Grenzen is het beeld niet veel anders. Van elke euro wordt 92 tot 94 cent aan concrete medische hulp besteed, benadrukt zakelijk directeur Michel Farkas.

Versnipperd
Maar werken particuliere initiatiefnemers dan niet nog goedkoper? Ze hebben immers vaak geen vaste staf en gebruiken de eigen woning als kantoor. Joost Herman, directeur van het Humanitarian Action Program van de Universiteit Groningen: "Dat is op micro-niveau zeker waar, omdat een kleine organisatie met één doel beter in staat is om snel een groter deel van zijn geld voor dat ene doel in te zetten. Anderzijds blijft die hulp heel versnipperd. Waar het om gaat is dat die versnipperde kleine activiteiten uiteindelijk meer kosten met zich meebrengen dan wanneer je de professionele organisaties in staat stelt om efficiënt en gecoördineerd te opereren."

Klein is dus in eerste instantie wel goedkoper, maar niet per definitie efficiënter. En zeker in een chaotische situatie, zoals nu op Haïti, is coördinatie en bundeling van krachten geen overbodige luxe.

Dan blijft de vraag waarom een professionele en ervaren hulporganisatie als Artsen zonder Grenzen toch zijn eigen fondsen werft. AZG wil de vrijheid behouden om ingezameld geld daar in te zetten, waar dat het meest nodig is, zegt directeur Farkas.

Eerlijke voorlichting
Geld dat voor Haïti is gegeven, moet ook naar Haïti gaan. Zo niet, dan moet de donor daar eerlijk en duidelijk over worden voorgelicht, vindt AZG. Daarnaast werkt AZG meer op lange-termijn basis en is bijvoorbeeld al 19 jaar actief in Haïti. De principes rondom fondswerving weerhouden de organisatie er niet van om in het veld overal en op alle niveau's samen te werken met andere organisaties. Waar en wanneer dat maar mogelijk is, benadrukt Farcas.

Een veel urgenter vraagstuk dan de keuze tussen groot- of kleinschalige hulpacties is op dit moment de verspreiding van de hulp. Het vliegveld van Port-au-Prince speelt daarin een vitale rol. De Amerikanen bepalen op dit moment wie er mogen landen en opstijgen. Volgens Joost Herman van de Universiteit Groningen, hebben zij een eigen agenda.

Herman: "De kritiek op de Amerikanen groeit en groeit, omdat ze in feite proberen het publieke leven over te nemen met militairen en andere diensten. En vervolgens gunnen ze bijna schaamteloos hun eigen organisaties een prominente rol, terwijl ze andere organisaties gezellig in de lucht laten rondcirkelen boven het vliegveld."

Tot grote frustratie van Artsen zonder Grenzen kregen zij woensdag opnieuw geen toestemming om te landen op het vliegveld van Port-au-Prince. Zelfs voldoende middelen en fondsen vormen dus geen garantie dat de hulp ook op de juiste tijd op de juiste plaats aankomt.