De hele wereld kan nu zijn eigen Van Gogh-onderzoek doen. Of gewoon de bijzondere brieven lezen van een groot kunstenaar. 819 brieven zijn er nog over, van Vincent van Gogh. Ze zijn allemaal te lezen in boekvorm met allerlei aanvullende informatie erbij. Bovendien is er nu een wetenschappelijke website over de brieven met nog meer gegevens.

‘Er zijn zoveel mensen, vooral onder onze vrienden, die denken dat woorden niets voorstellen. Integendeel, nietwaar, het is even interessant en even moeilijk om iets goed te zeggen als om iets te schilderen.” Vincent van Gogh aan Emile Bernard, 19 april 1888, oorspronkelijk in het Frans.

In de nieuwe boeken en op de website zijn alle brieven van Van Gogh te vinden die nog over zijn, geschreven tussen 1872 en zijn sterfjaar 1890. Daarnaast zijn er 83 brieven opgenomen in de publicatie, die aan Van Gogh waren gericht. Honderden brieven moeten verloren zijn gegaan.

Rationeel en planmatig
“Hij had een groot talent met taal. Hij schreef goed en gemakkelijk en beeldend. Trefzeker ook,” vindt Leo Jansen, conservator van het Van Gogh Museum en één van de samenstellers van ‘Vincent van Gogh – De brieven’.

“Als je ziet hoe hij zijn gedachten formuleert en op papier ontwikkelt, en hoe hij zijn werk probeert op een hoger plan te krijgen, zie je dat hij dat allemaal heel rationeel en planmatig doet. Hij was dus niet een grillige, min of meer willekeurig werkende alleskunner met een geniale geest die zomaar uit zijn onpeilbare creativiteit alles op het doek slingerde. Hij was een georganiseerde geest, die heel goed wist wat hij deed,” aldus Leo Jansen.

Resultaat
De vorige publicatie van de brieven van Vincent van Gogh was in 1990 uitgekomen, alleen in het Nederlands. Maar vanuit het buitenland bleek dat er veel behoefte was aan een wetenschappelijke -Engelstalige- uitgave, met daarbij veel extra informatie en ook de afbeeldingen van de werken waarover de kunstenaar in zijn brieven schrijft. Het Van Gogh Museum heeft besloten aan die vraag tegemoet te komen.

Vijftien jaar lang hebben het Van Gogh Museum en het Huygens Instituut - van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen- aan dit project gewerkt. De meest uitgebreide, wetenschappelijke versie is -vanaf 8 oktober- op internet te vinden: www.vangoghletters.org. De boeken zijn uitgebracht in het Nederlands, Engels en Frans.  

De brieven staan in chronologische volgorde; over alle correspondenten is informatie te vinden; alle kunstwerken waarover Van Gogh schrijft –van hemzelf, danwel die hij bestudeerde-, zijn er te zien. Op de website is van elke brief zelfs een gedetailleerde foto te vinden. Dan zie je ook de vele schetsen die Van Gogh in zijn brieven tekende.

Denken op papier
“Schrijven is eigentlijk maar een beroerd middel om elkaar dingen te laten begrijpen,” schreef Vincent aan zijn jongere broer Theo. Toch correspondeerde hij veel, vooral met Theo, maar ook met anderen, vaak in het Frans. Meestal schreef hij over kunst, over waar hij als kunstenaar mee bezig was.

“Samen met het communiceren over wezenlijke dingen wordt dat schrijven ook denken op papier,” concludeert onderzoeker Leo Jansen na 15 jaar onderzoek. “Dat is bijvoorbeeld duidelijk bij De Aardappeleters. Dat was voor hemzelf bedoeld als zijn meesterproef, om te laten zien dat hij een compositie kon maken op basis van eerder gemaakte studies. Dat heeft hij systematisch voorbereid. In de brieven is dat hele proces te volgen.”

De Nederlandse versie van ‘Vincent van Gogh – De brieven’ is een uitgave van Amsterdam University Press (www.aup.nl/vangogh) en kost tot 3 januari 325 euro, daarna 395 euro.
De Engelstalige versie komt uit bij ‘Thames & Hudson’; de Franstalige bij ‘Actes Sud’.
De website is Engelstalig: www.vangoghletters.org
De meeste brieven van Vincent van Gogh zijn in het bezit van het Van Gogh Museum in Amsterdam. Tot en met 3 januari is een deel van die brieven in het museum te zien.

Luister naar de radioreportage: