'Misschien wordt er in Nederland tegenwoordig veel slechter Nederlands gesproken en aangeleerd dan in de tijd dat de Nederlandse emigranten in Nederland opgroeiden. Immers, ook het geschreven Nederland is zo verschrikkelijk veel slechter geworden,' laat een 'emigrant' op Curacao weten.

Het is een opmerkelijk geluid in de discussie over het verliezen van de 'moerstaal' onder Nederlanders die soms al tientallen jaren weg zijn. Ach, de kennis van woorden blijft meestal wel behouden, nuanceert taalkundige Wim Daniëls. 'Het is de grammatica die snel gaat schuiven in het buitenland.'

Nederlands? Best belangrijk! Die conclusie mag getrokken worden na de uitzending van Expat on air. Of ze nou lang of kort weg zijn, vrijwel alle Nederlanders in het buitenland vinden het belangrijk om de Nederlandse taal op peil te houden. Neem fotojournalist Marcel Malherbe in Zwitserland. Hij vindt het vervelend dat hij gaandeweg steeds meer Nederlandse woorden kwijtraakt. 'Zelf merk ik het niet. Maar tijdens gesprekken met vrienden in Nederland verdwalen er nogal eens Franse, Spaanse en Engelse woorden in de conversatie. Zij vinden dat komisch. Ikzelf vind het een zorgelijke ontwikkeling.'

Grappiger 
'Ik mis de Nederlandse taal in zoverre dat het absoluut mijn eerste taal blijft. Ik ben zo veel meer adrem en soms ook grappiger in het Nederlands. Ik kan me sneller en beter uitdrukken in het Nederlands en voel me in het Engels soms een stuk 'dommer' (terwijl mijn Engels prima is),' vertelt Leontien Schoordijk vanuit Noord Californië - in de Verenigde Staten. En de heer Van Eekelschot die al meer dan vijftig jaar in Australië woont: 'Ik ben 45 jaar getrouwd met een Australische vrouw, zo spreek nooit Hollands thuis en ook op de Hollandse club spreken we toch meestal Engels. Maar mijn Hollandse taal vergeten? Nee! Nooit!'

Jip en Janneke
Zoveel mensen, zoveel meningen. Zodra we naar het buitenland gaan, leren we als Nederlanders de taal van het land waar we terechtkomen. Tegelijkertijd hechten we aan onze moerstaal. Misschien niet altijd direct, maar zeker als we wat langer weg zijn. Of kinderen krijgen. Leontien Schoordijk: 'We hebben nu met opa en oma afgesproken om vaker te bellen, zodat ze het Nederlands praten blijven oefenen. En tegen oma praten ze natuurlijk wel ineens Nederlands!' Zij heeft ook een reeks Nederlandse luister cd's voor de lange autoritten aangeschaft. Jip en Janneke, Nijntje, boeken van Carry Slee, niets ontbreekt in de collectie.

Crash course
Het kan nog mooier. Renee Feikema geeft in de Australische staat Victoria Nederlandse les aan 'kinderen' van emigranten, die zelf nooit Nederlands hebben geleerd. Onder haar cursisten ook een aantal oma's van in de vijftig en zestig die graag (weer) Nederlands willen spreken om zo een goed contact met hun kleinkinderen te kunnen hebben. In Australië is overigens ook een aantal bejaardenhuizen neergezet speciaal voor Nederlanders die willen terugvallen op hun moerstaal. Daarbij speelt wel een probleem, zegt Feikema. Er is nauwelijks personeel te vinden dat goed Nederlands spreekt. Aan hen wordt een 'crash course' gegeven, maar dat is natuurlijk geen oplossing.

Mensen, taal, gebruiken
Dat juist de wat oudere emigranten graag weer Nederlands (willen) spreken, blijkt ook uit onderzoek. Pam van Waardenburg in Amerika bijvoorbeeld, meldt in een onderzoek uit 2007 dat 'de echt oude emigranten vaak terugvallen op het Nederlands. Een groot probleem in een ziekenhuissituatie, waar niemand hen kan verstaan.' Maar je hoeft niet in een ziekenhuis of bejaardenhuis terecht te komen om weer waarde te gaan hechten aan je moerstaal. Ron Bosch, die al 43 jaar niet meer in Nederland woont: 'Ik voelde de laatste tijd steeds positiever over veel Hollandse dingen. Mensen, taal, gebruiken, gezelligheid, enz., enz.'

Uitzending gemist
Gelukkig voor velen zijn er - zeker tegenwoordig - tal van manieren om het Nederlands waar dan ook ter wereld op peil te houden. Je kunt natuurlijk vertrouwen op familie of je eigen woordenschat, zoals de al genoemde emigrant op Curaçao. Je kunt bellen. Boeken importeren of luistercd's laten komen. Pam van Waardenburg is lid van een wereldwijd Nederlands correspondentiegroepje van emigranten en expats. Hij maakt ook veel gebruik van Skype, (gratis) bellen - al dan niet met beeld - via internet. Over internet gesproken: de website uitzendinggemist.nl, waarop Nederlandse tv-programma's te bekijken zijn, is onder expats misschien nog wel populairder dan in Nederland zelf. En er zijn behoorlijk wat Nederlanders die via de satelliet ('al kostte het behoorlijk wat moeite om dat ding aan de gang te krijgen') live naar de Nederlandse tv kijken of radio luisteren.
 

Ik nooit Hollands praten
Zo moeilijk is dus niet (meer) om Nederlands te blijven spreken. Dat bevestigt ook taalkundige Wim Daniels. 'Mensen die vanuit het buitenland weer terugkomen naar Nederland pakken vaak snel de actuele taal op. Eerst zijn ze heel verbaasd. Zeker als mensen redelijk geïsoleerd van Nederland hebben geleefd.' Maar het gaat dus wel. Al behoeft de grammatica misschien wat aandacht. Neem de mail die uit Australië binnen kwam op de redactie: 'Ik al sinds 1960 in Australia woonen. Ik wel goed Hollands verstaan kunnen, ook goed lezen kunnen. Maar praten nee. Ik nooit Hollands praten. Ik geen Hollandse vrienden hebben en all mijn kinderen alleen English.'

Linguistiek
Ach, relativeert Macel Malherbe in Zwitserland: 'het is een beetje de tragiek van een emigrant. Niet alleen fysiek en mentaal raakt hij ontheemd en gevangen in de draaideur van meerdere culturen, hij verdwaalt ook linguïstiek. En de taal is uiteindelijk wel de kern en het wezenskenmerk van de cultuur.' Het moge duidelijk zijn, wie zo Nederlands spreekt is nog helemaal niets kwijt. Wellicht dat we daar in Nederland inderdaad nog iets van kunnen leren.

foto: wikipedia