Delen van kennis, duurzame hulp

De Nederlandse regering realiseerde zich na de Tweede Wereldoorlog al snel dat hulp aan ontwikkelingslanden duurzaam moest zijn.  

In de jaren vijftig en zestig ontstonden in Nederland tal van opleidingsinstituten die mensen uit ontwikkelingslanden de kans gaven om op een hoog niveau kennis op te doen. Kennis die vaak typisch Nederlands is.  

In deze serie aandacht voor ontwikkelingssamenwerking met opleidingsinstituten in Nederland.

Kijk voor informatie over beurzen voor een opleiding aan een van de instituten op www.nuffic.nl.

De komende decennia stijgt het aantal mensen dat in een stad woont tot 70 procent van de wereldbevolking. Dit vereist een goede stadsontwikkeling zodat mensen prettig en veilig kunnen leven. Op het Institute for Housing and Urban Development Studies (IHS) in Rotterdam worden mensen uit ontwikkelingslanden opgeleid op het gebied van stadsontwikkeling.

“Het gaat helemaal terug naar het bombardement op Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog”, vertelt Jan Fransen, adjunct-directeur van het IHS, over het ontstaan van het instituut. Al tijdens de Duitse bezetting werden er plannen ontwikkeld voor een denktank op het gebied van bouwen en wonen, het Bouwcentrum. Dit centrum speelde een belangrijke rol in de wederopbouw van Rotterdam.

Nederland stedenland
“Hoe richt je nou een stad in zodat die goed functioneert? Zodat die prettig is om in te wonen en te werken?” Dit waren vraagstukken waar het bouwcentrum zich mee bezighield, legt Fransen uit. “Bij de wederopbouw na de oorlog is veel ervaring opgedaan. Deze ervaring was enorm relevant voor andere landen. Zo is er 51 jaar geleden een internationale cursus georganiseerd. Het begin van dit instituut.”

Met deze idealistische doelstelling heeft het instituut inmiddels 7.000 mensen opgeleid. Het IHS biedt korte cursussen aan, maar ook Master en PhD opleidingen. Volgens Fransen heeft de geschiedenis van Nederland gezorgd voor een goede reputatie in de rest van de wereld. “Vooral op het gebied van stadsplanning zijn wij ijzersterk. Ik denk dat mensen daarom zeker naar Nederland komen.”

Nieuwe invalshoek
Al 51 jaar komen daarom jaarlijks honderden studenten naar het IHS voor een opleiding op het gebied van huisvesting en stadsontwikkeling. “In het begin ging het vooral over huisvesting”, vertelt Fransen over de essentie van het instituut in de beginjaren. “Dit kwam neer op het verbeteren van sloppenwijken. Hoe kan je technisch gezien in arme wijken in ontwikkelingslanden de huisvesting verbeteren?”

“Na verloop van tijd bleek dat een heleboel landen zelf goede architecten, ingenieurs en planners hadden”. Het aandachtsgebied is daardoor meer en meer verschoven. “Het gaat niet meer over hoe je een huis bouwt, maar hoe je dit doet op grote schaal. Hoe doe je dat in een stad die elk jaar groeit met 100.000 mensen terwijl het stadsbestuur zelf geen geld heeft en bijna failliet is?”   

“Tegenwoordig krijgen milieu en klimaatsontwikkeling ook steeds meer aandacht”, vertelt Fransen. “We houden ons bezig met de vraag hoe steden zich kunnen aanpassen aan klimaatsverandering. Denk aan een hogere zeespiegel.” Fransen legt uit dat op dit gebied de ontwikkelingslanden met een enorm capaciteitsprobleem kampen, terwijl steeds meer mensen naar steden trekken die aan het water liggen.

“Het gaat in onze opleidingen daarom steeds meer over management en planning. Hoe je met weinig geld een stad creëert die leefbaar is voor iedereen. De overheden hebben vaak de controle en capaciteit niet om een stad die snel groeit goed te plannen.”

Vicieuze cirkel
“Alles heeft met elkaar te maken”, vertelt Fransen. “Je kunt wel een school neerzetten, maar als niemand zich schoolgeld kan veroorloven heeft het geen zin. Of stel dat je geen docenten hebt die les kunnen geven. Je moet zorgen dat al deze dingen kloppen zodat ook de allerarmsten werk krijgen, je economische groei in een stad krijgt en dat deze aantrekkelijk wordt voor investeerders. “

“Met een stad die niet gepland is kom je in een vicieuze cirkel terecht waar je niet meer uitkomt. Mensen bouwen huizen waar ze ruimte hebben en waar de kosten laag zijn.” Op deze manier krijg je een stad die niet aantrekkelijk is voor investeerders. “Dan kom je in een vicieuze cirkel terecht waar je niet meer uitkomt.”

Door de toenemende verstedelijking worden dit soort problemen steeds groter. “De komende decennia stijgt het aantal mensen dat in een stad woont naar 60 of 70 procent van de totale wereldbevolking. De groei van steden gaat soms zo ongelooflijk hard. Snel groeiende steden laten armoede toe en dit brengt vaak ziektes en onveiligheid met zich mee.”

Op locatie
Een van de landen waar het IHS intensief bij betrokken is en waar dit soort problemen aan de orde van de dag zijn is Ethiopië. “Daar was totaal geen beleid over hoe je met snel groeiende steden moet omgaan. Wij proberen in zo’n land de mensen zelf de capaciteit te geven zodat ze aan de slag kunnen. We hebben daar een trainingscentrum versterkt dat jaarlijks 600 mensen opleidt. Een deel van de opleiding volgen ze daar en een deel hier.”

Naast ontwikkelingslanden richt het IHS zich ook op landen in transitie. “Bijvoorbeeld landen die overgaan van een socialistisch naar een meer kapitalistisch systeem. Denk aan China maar ook na de val van de muur hebben we veel in Oost-Europa gedaan.” Fransen legt uit dat in zulke gevallen het management van een stad opnieuw ingericht moet worden en dat de kennis daarvoor niet altijd aanwezig is.

Cultureel erfgoed
Dit komt bijvoorbeeld ook naar voren bij discussies over cultureel erfgoed. “Wij hebben discussies met onze Chinese studenten. Hebben jullie geen cultureel erfgoed?” Fransen benadrukt dat Chinezen zich daar nog niet zo bewust van zijn.

Het hele beeld van een moderne stad is over het algemeen een stad met wolkenkrabbers, legt hij uit. “Dan moet je natuurlijk af van je arbeiderswijken en daar grote dure wolkenkrabbers voor in de plaats zetten. Als je trots bent op je verleden dan bewaar je wat je hebt. Mensen zijn zich niet bewust van het belang van cultureel erfgoed. Veel landen hebben een verleden dat ze liever vergeten.”

Uit het archief van de Wereldomroep:
Eddy Startz presenteerde tussen 1928 en 1969 het mateloos populaire muziekprogramma Happy Station in het Engels, Nederlands en Spaans. Binnen de Wereldomroep vormde zijn programma vanaf 1947 een eigen afdeling. Zijn vrolijke programma wisselde hij af en toe af met serieuze onderwerpen.

Voor een herdenking van de oorlog of misschien wel een herdenking van het bombardement op Rotterdam, werd in zijn incomplete archief ruw materiaal aangetroffen. Hij gebruikte daarbij de stem van Bob den Doolaard die bekend was door zijn specifieke presentatie bij Radio Oranje tijdens de Tweede Wereldoorlog. Klik hier voorvergelijkbaar materiaal uit 1942. Waarschijnlijk is het materiaal uit 1950 omdat andere platen in de stapel uit dat jaar komen.