Met een buitenlandse partner naar Nederland gaan, een DigiD aanvragen en je Nederlandse rijbewijs verlengen. De ergernissen-topdrie van Nederlanders in het buitenland bij de omgang met Nederlandse instanties.

De VARA en de Wereldomroep vroegen leden van het Wereldpanel naar problemen die zij ondervonden bij hun omgang met Nederlandse instanties. 1069 panelleden deden mee aan het onderzoek. Zij kregen vragen naar hun ervaringen in een aantal situaties, van deelname aan verkiezingen tot en met het aanvragen van een DigiD.

Ergernis no. 1: buitenlandse partner
Het meenemen van een buitenlandse partner naar het vaderland, voor zowel tijdelijk als permanent verblijf, wordt door Nederlanders in het buitenland met stip op 1. gezet. 76% vindt dit problematisch (14% is neutraal en 10% noemt dit makkelijk). 'Dit is onmogelijk', antwoorden diverse respondenten als het gaat om het permanent willen wonen in Nederland. 'Zelfs op de ambassade kreeg ik het advies hier niet aan te beginnen', zegt de een. Een ander: '9 maanden gedwongen scheiding van mijn eerstgeboren kind in het eerste levensjaar en 340.000 euro inkomensverlies'. En: 'De ambassade weigert mij en garantieverklaring af te geven en bij mijn voormalige gemeente kan dat niet omdat ik al jaren ben uitgeschreven. Vervolgens moet ik door een notaris verklaringen omtrent vermogen op laten stellen. Inclusief verplichte vertaling kost dit meer dan 500 euro. En dat terwijl een normale garantieverklaring bij een gemeente 10 euro kost'. 

Voor meerdere respondenten met buitenlandse partners blijken bovengenoemde en talloze andere belemmeringen die de Nederlandse wetgever heeft opgeworpen, zo groot te zijn dat zij schrijven maar helemaal af te zien van hun plan om naar Nederland te gaan. Afgezien van geld, tijd en moeite die de procedure kost, spreekt uit hun reacties ook belediging; de procedure en eisen worden als vernederend ervaren. Een schrale troost misschien, maar ook een ambassademedewerker en een voormalig gemeente-ambtenaar vreemdelingenzaken melden dat zij het buitenlandse-partnerprobleem aan den lijve hebben ondervonden.

Tweede Kamerlid Hans Spekman van de PvdA zegt in een reactie dat hij de Vreemdelingenwet wil aanpassen als het gaat om tijdelijk verblijf in Nederland. "Het kan niet de bedoeling zijn dat je partner geen huwelijk of crematie kan bijwonen omdat wij te veel hindernissen opwerpen," meent hij.
 

Ergernis no. 2: DigiD
Wat is idealer dan al je zaken met de Nederlandse overheid vanuit het buitenland via internet te kunnen regelen? Helaas: deze service geldt alleen voor Nederlanders in Nederland, zo lijkt het. 60% van de respondenten meldt problemen. 'Het is me niet gelukt'. De verklaring: 'Je moet een Nederlands postadres hebben en een 06-nummer. Ik heb geen van beiden'.
Gevolg is dat men zonder deze elektronische handtekening niet digitaal belastingaangifte kan doen en geen inzage heeft in schuld bij de IB-groep.

Overigens kan een kleine groep kennelijk wel een DigiD aanvragen vanuit het buitenland. 26,3% van de respondenten vond het gemakkelijk.

Burgerservicenummer
Een zelfde soort verhaal als de DigiD betreft het Burgerservicenummer. Respondenten melden dat het onmogelijk is dit voor kinderen vanuit het buitenland aan te vragen. Kinderen die in Nederland zijn geboren krijgen dit automatisch thuis gestuurd. Maar dat geldt niet voor Nederlandse kinderen in het buitenland. Een ouder: 'Ik moet daarvoor bij een belastingkantoor in Nederland langs, op afspraak!'

En nu we het toch over de Belastingdienst hebben: daarover hebben de deelnemers aan het onderzoek talloze klachten. Intern lijkt de dienst slecht te communiceren, informatie komt niet aan, wordt niet doorgegeven en de telefoon wordt lang niet altijd opgenomen. 'Ik kan geen contact krijgen vanuit het buitenland, heb dat na jarenlang proberen maar opgegeven'. Toch blijven de blauwe enveloppen jaren na de emigratie nog op de mat vallen (een respondent meldt zelfs na tien jaar nog), en sommigen worden na jaren braaf belasting betalen in Nederland in het buitenland achtervolgd door deurwaarders omdat opgegeven wijzigingen niet zijn verwerkt. De minst ernstige klacht over de Belastingdienst: 'Ze houden geen rekening met het tijdsverschil, dus je moet middenin de nacht op zoek naar je papieren'.

Ergernis no. 3: Rijbewijs verlengen
De Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) is niet populair bij Nederlanders in het buitenland. Bijna 42% vond het moeilijk om zijn of haar rijbewijs te verlengen. Een respondent noemt de RDW oneerbiedig ‘de papierwinkel in Veendam’. De Rijksdienst wenst een postadres in Nederland om het verlengde rijbewijs naartoe te sturen, maar lang niet elke Nederlander in het buitenland heeft dat, en bovendien: wat heeft een Nederlander in het buitenland daaraan? Ook zijn er klachten over de lengte van de procedure: ‘Het duurde maaaaanden voor ik wat hoorde. In de tussentijd was mijn rijbewijs dus al verlopen’. Diverse respondenten melden dat zij in arren moede een tijdlang zonder rijbewijs hebben rondgereden en een lokaal rijbewijs hebben aangevraagd. Velen vragen zich af waarom het rijbewijs niet gewoon op de Nederlandse ambassade verlengd kan worden.

Paspoort
Het aanvragen van een paspoort is voor de grootste groep (76%) de reden dat zij in aanraking komt met een Nederlandse overheidsdienst. Hoewel er nog veel geklaagd wordt over de eisen voor het nieuwe paspoort (foto, vingerafdrukken) en de lange afstand (tot 4000 km) die moet worden afgelegd nu dit niet langer mogelijk is bij alle consulaten, wordt de aanvraag door bijna de helft van de respondenten als ‘makkelijk’ ervaren. Een kwart heeft problemen, en nog een kwart is neutraal. Wel zijn er diverse klachten t.a.v. ambassades en consulaten, vooral over gebrekkige dienstverlening, desinteresse, beperkte openingstijden, en personeel dat Nederlands noch Engels spreekt.

Stemmen
Meedoen aan Nederlandse of Europese verkiezingen vanuit het buitenland moet je wel heel graag willen. 51% vindt dit moeilijk. Er wordt geklaagd over de papieren rompslomp en het feit dat alles per post gebeurt. Een commentaar: ‘Ik begrijp heel goed waarom slechts 3% van de Nederlanders in het buitenland een stem heeft uitgebracht. Het is zeer omslachtig. Het kan niet meer op internet. Nu moet het per post, met een kopie van je paspoort, vooraanmelding, tijdig registreren, etc.’ En als je als gretige kiezer dit alles gedaan hebt, moet je maar hopen dat je stembiljet op tijd binnen is. ‘Het biljet kwam twee dagen na de verkiezingen’. Zeer frustrerend dus.

Ziektekostenverzekering, AOW, kinderbijslag, etc.
Ook andere instanties blijken het moeilijk te hebben met Nederlanders in het buitenland. Over het College voor zorgverzekeringen (CVZ) kwamen meerdere klachten binnen. 'Ik moet nog geld terugkrijgen over 2007, ik heb het nog steeds niet binnen'. Ook het feit dat Nederlanders verplicht deelnemen aan de ziektekostenverzekering, terwijl zij daarvan in het buitenland vaak geen gebruik kunnen maken, wordt als onrechtvaardig ervaren.

Andere klachten betreffen de Sociale Verzekerings Bank (SVB). 'Als je in het buitenland woont en kinderbijslag aanvraagt word je als een oplichter beschouwd’ of: ‘Ik zie maar helemaal van de kinderbijslag af. ABP en UWV blijken volgens meerdere respondenten geen rekening te houden met trage postbezorging. Het buitenlandloket in Den Haag, waar Nederlanders in het buitenland geboortes, huwelijken en sterfgevallen kunnen laten registeren, blijkt volgens meerdere respondenten tergend traag te werken.

Conclusies
Al met al lijkt het erop dat Nederlandse overheidsinstanties nauwelijks rekening houden met de circa 1 miljoen burgers in het buitenland. De kennis van de wet is vaak beneden de maat, en instanties communiceren onderling bijzonder slecht. Soms is het inlevingsvermogen beperkt (‘mijn vrouw kreeg geen visum toen we onverwachts naar Nederland moesten voor een sterfgeval’) en met het feit dat de postbezorging en afstanden in het buitenland anders zijn dan in Nederland wordt zelden rekening gehouden.

'Het kan wel anders', zegt een in Finland wonende respondent. 'Hier is alles digitaal geregeld'. Een ander: 'Graag intelligente, digitale invulformulieren die buitenlandse adressen, codes en telefoonnummers accepteren'.

Vooralsnog is de Nederlandse overheid niet zo ver. Pas als de politiek de zaak oppakt, kan er iets veranderen. De resultaten van dit onderzoek worden bestudeerd door de VARA Ombudsman. Deze zal de meest schrijnende gevallen bij de desbetreffende instanties aankaarten.

Nationale Ombudsman
De nationale ombudsman, Alex Brenninkmeijer, vraagt Nederlanders die geen gehoor krijgen bij overheidsinstanties, hun klachten bij zijn organisatie te melden.

Foto: Flickr/InfoMofo

Meedoen aan de onderzoeken van het Wereldpanel

Meer interessante verhalen lezen door en voor Nederlanders in het buitenland? Abonneer je op het gratis WereldExpat Magazine