Anderhalf miljoen mensen in Nederland zijn analfabeet of laaggeletterd. Een schrikbarend hoog aantal in deze steeds digitaler wordende wereld. Prinses Laurentien noemt leren lezen en schrijven een basisrecht. 'Investeren is handiger dan repareren', zegt ze om aan te geven dat je niet vroeg genoeg kan beginnen met de taalontwikkeling van een kind. Deel 27 in een serie over prominente Nederlanders.
 
Prinses Laurentien (1966) is voorzitter van de Stichting Lezen & Schrijven, die in 2004 op haar initiatief is opgericht. Maar haar betrokkenheid bij analfabetisme dateert van ruim voor die tijd. Tijdens haar studie aan de Universiteit van Californië - Berkeley - maakte ze een radioreportage over laaggeletterden die gedichten hadden geschreven. "De emotie die ik daar vond en aantrof, heeft me niet meer losgelaten. Later in Brussel heb ik als vrijwilligster les gegeven aan analfabeten. Dus toen ik trouwde en mij werd gevraagd tijdens een interview wat voor onderwerp me echt pakt, toen noemde ik dit. Vandaar is het gegroeid."
 
Huwelijk
Laurentien Brinkhorst trouwde in mei 2001 met Constantijn van Oranje-Nassau, de jongste zoon van koningin Beatrix. Ze hebben drie kinderen; Eloise, Claus-Casimir en Leonore.
 
Onlangs liep Prinses Laurentien met haar kinderen op straat toen een vrouw haar aansprak. De vrouw vertelde dat ze de lagere school niet had afgemaakt, maar dat haar zoon net zijn gymnasium-opleiding had afgerond en dat ze daar enorm trots op was. "De vrouw vertelde ook dat zij ook vanwege het feit dat er aandacht is voor analfabetisme -en dus ook door het werk van de Stichting Lezen & Schrijven - weer naar school was gegaan. Nou dat vind ik een fantastisch verhaal. Iedere persoon die je kan bereiken doet er toe."
 
Taboe
Veel mensen zijn er niet van doordrongen dat laaggeletterdheid ook een probleem is dat speelt in westerse landen en dus ook in Nederland. Prinses Laurentien noemt het zelfs een 'ongemakkelijke waarheid' dat we daar vrijwel nooit bij stilstaan. "We nemen voor lief dat iedereen kan lezen, schrijven en rekenen. Er wordt niet over gepraat en daarom denken mensen die laaggeletterd zijn, dat ze de enigen zijn." Dit taboe moet doorbroken worden.
 
De Stichting Lezen & Schrijven  ziet zichzelf als aanjager om het probleem aan de kaak te stellen en op te lossen. "En dan moet je je als organisatie zo opstellen dat je andere organisaties aanjaagt, inspireert en ondersteunt." Ze geeft een voorbeeld. De Stichting Lezen & Schrijven werkt bijvoorbeeld samen met bedrijven uit de schoonmaakbranche en met bedrijven op de luchthaven Schiphol. Maar ook met de Belastingdienst, omdat de wereld steeds digitaler wordt. Allerlei zaken regelen we steeds vaker via internet, zoals het invullen van belastingformulieren." Met al die organisaties gaat de stichting gericht aan de slag. Ook met het consultatiebureau bijvoorbeeld. "Je kan dan aan de ouders van kinderen meegeven dat het belangrijk is dat hun kinderen in een taalrijke omgeving opgroeien en dat voorlezen daar belangrijk voor is."
 
Voorlezen
Zo'n 42 procent van de kinderen wordt nooit voorgelezen thuis en dat terwijl de taalontwikkeling van een kind echt begint met dat voorlezen. Daar kan je volgens  Prinses Laurentien al mee beginnen als het kind drie maanden oud is.  "Ik herinner me dat zelf nog. Het voelt eerst heel onnatuurlijk. Dus ik begrijp de terughoudendheid van ouders wel als het gaat om het voorlezen aan een drie maanden oude baby. Maar dat is toch het moment om spelenderwijs daarmee te beginnen. Ik heb dat heel bewust gedaan", zegt ze. Dankzij haar werk weet dat het een goede stimulans is voor kinderen. "Hoe meer mensen zich daarvan bewust zijn. Hoe beter."
 
Doel
Maar liefst een kwart van de kinderen verlaat de basisschool met een leesachterstand van twee jaar. "Dat is natuurlijk heel hoog. En vanuit die gedachte moeten we ons nog harder inzetten om te zorgen dat deze situatie verbetert. We kunnen het oplossen."
 
In 2007 is er een convenant opgesteld waarin heel duidelijk staat waar naartoe gewerkt moet worden als het gaat om analfabetisme en laaggeletterdheid. De werkgevers, werknemers en overheid hebben in dit convenant duidelijke doelstellingen opgenomen. De nadruk ligt op het voorkomen én het verminderen van laaggeletterdheid: "De overheid zet zich ervoor in dat in 2011 geen enkel kind zonder voldoende lees-, schrijf- en rekenvaardigheden van school komt. En in 2015 moet het aantal laaggeletterden gehalveerd zijn."
 
Kosten
Laaggeletterdheid heeft ook een economische prijs. De kosten van laaggeletterdheid voor de samenleving bedragen zo'n 537 miljoen op jaarbasis, vertelt Prinses Laurentien. "We hebben een studie laten doen." Onderzoek heeft uitgewezen dat mensen die laaggeletterd zijn een minder goede gezondheid hebben. Dus ze gaan vaker naar de huisarts. Ze zijn vaker ziek en het verzuim  is hoger. "Dus het heeft op allerlei gebieden zijn weerslag. Iedereen is erbij gebaat om dit daadwerkelijk op te lossen."
 
De Stichting Lezen & Schrijven bekijkt op dit moment of zij internationaal iets kan betekenen voor laaggeletterden. "We zijn aan het verkennen of we een zelfde soort stichting op Europees niveau kunnen opzetten. Maar dat is nog in een heel vroeg stadium." Maar als het over alfabetisme gaat, is de prinses al internationaal actief. Sinds kort is Prinses Laurentien speciale gezant van de Unesco, de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur. Ze gaat daar doen wat ze eerder met haar stichting voor Nederland heeft gedaan: mensen aansporen analfabetisme aan te pakken."Unesco vond blijkbaar dat ik mensen kan inspireren." En over zichzelf: "Ik ben wel iemand die anderen wil aansporen."
 
Stimulans
Ze is iemand die het nieuwe opzoekt, zegt ze zelf. Ze houdt niet van stagnatie. Misschien heeft dat iets te maken met haar jeugd. In haar jonge jaren woonde Laurentien Brinkhorst onder meer in Japan en in Frankrijk. Ze heeft er veel van geleerd. Zo was het een enorme overwinning om na twee maanden in Frankrijk te merken dat het lukte om aansluiting te krijgen bij andere leerlingen. Ze was vijftien jaar oud. En moest zich met haar 'schoolfrans' opeens zien te redden. In het begin begreep ze niet veel vanwege de taal. "Ik heb twee maanden niet met mijn klasgenoten gesproken. Ze deden ook niet de moeite om met mij te spreken. Ik heb me in die tijd enorm eenzaam gevoeld. Tot op een keer alles wat ik als een spons in me had opgenomen er uit kwam. En toen lukte het dus wel. Dat leer je denk ik van zo'n situatie."
 
Ze is niet iemand die snel heimwee heeft. Ook al kan Prinses Laurentien soms verlangen naar de plekken, de landen, waar ze heeft gewoond. Gevoelens van nostalgie kent ze ook. Soms zou ze het liefst in een tijdmachine stappen - ook al kan dat niet - en teruggaan naar haar jeugd, de onbevangenheid van toen. "Ik ben in een heel gelukkig gezin opgegroeid." En dan schiet haar opeens iets te binnen: "Ik heb heimwee naar mensen die er niet meer zijn."