Zout: je strooit het achteloos over een eitje, maar je redt er ook levens mee op gladde wegen. In spekglad Nederland voltrekt zich op dit moment een zoutdrama.

Woont u in een zoutloze of zoutrijke gemeente? Dat is wat telt deze dagen in het ijzig koude Nederland. Het vriest al weken en het zout waarmee gladde wegen en fietspaden worden bestrooid raakt op. Overal in het land glijden auto’s van rotondes af, hebben fietsers de grootste moeite met bruggetjes en glibberen wandelaars over de stoep.

 
Zoutschip
Nederland belt verwoed de Europese zoutmarkt af, maar het afleveren is lastig wegens de gladheid. Bovendien is er ook veel vraag uit andere landen want in heel Europa is de winter bar. 
 
Deze week kwam er nog wel een zoutschip aan in de haven van Rotterdam maar dat zout gaat exclusief naar de snelwegen. Die moeten vaak gestrooid worden omdat het zout daar makkelijk wegspoelt. In de dorpen en op fietspaden blijft het glad.
 
In Nederland zelf wordt ook zout gewonnen uit zoutaders. Exploitant AKZO heeft een speciaal nummer beschilkbaar voor strooizout: 0800-BELZOUT. De fabriek draait op volle toeren maar vaste klanten gaan voor, zegt woordvoerder Ilse Jansen onverbiddelijk:
 
"Niet al het zout gaat naar de wegen en fietspaden. Wij hebben contractuele verplichtingen aan fabrikanten van keukenzout en de chemische industrie in binnenland en buitenland."
 
En die afspraken moeten nu eenmaal worden nagekomen, laat Jansen ons weten. "Maar al het zout wat niet per se naar de chemische industrie of naar de supermarkten hoeft, wordt verkocht als strooizout."
 
Schaarste geeft macht
AKZO zwijgt over haar totale hoeveelheid zout op voorraad. Wat zeker is, is dat de zoutgigant opeens een machtige partij is. Zij levert alleen aan klanten en zelfs die staan op zoutrantsoen.
 
Klanten van concurrenten die uitverkocht zijn, moeten achteraan aansluiten. Dat geldt ook voor Rijkswaterstaat, verantwoordelijk voor het strooien van de snelwegen. En daarmee komt de veiligheid op de wegen in het gedrang.  
"Wij moeten nu een keuze gaan maken welke wegen of delen van de weg we wel strooien en welke niet", zegt woordvoerder Mark Zwaan van Rijkswaterstaat.
 
Bij Frisia Zout in Harlingen is Waterstaat juist een van de grootste vaste afnemers van strooizout. Het bedrijf verkoopt jaarlijks zo’n 1 miljoen ton zout waarvan slechts een paar procent strooizout. Maar momenteel maakt het zo’n 40 procent van de totale productie uit. Bovendien hoopt het bedrijf de productie met nog eens 15 procent op te voeren door een reserve zoutput weer in exploitatie te nemen, meldt directeur Laurens Mulder.
 
Klein bergje zout
In het zuiden van Nederland is de strooicrisis het hevigst. Dorpen en steden wijzigen beschuldigend naar Eurosalt, het bedrijf dat marktleider strooizout is in Nederland. Eurosalt zou haar leveringsverplichtingen niet nakomen. De enorme loods van de zoutgigant was een maand geleden nog tot de nok toe gevuld, nu ligt er nog een pietluttig bergje in een hoek.
 
Albert van Ommen van Eurosalt: " In een normale winter verkopen wij 200.000 ton zout maar dat is nu in tien dagen uitverkocht. Dit hadden wij ook niet verwacht. Tegen deze vraag is niet op te leveren, op een gegeven moment is het op"
 
Ook Eurosalt heeft op haar beurt weer bestellingen uitstaan bij de Duitse zoutmijn Südsalz. Maar ook in Duitsland kan men de vraag niet aan. "Eurosalt verdeelt het kleine beetje wat wij binnenkrijgen eerlijk over alle steden", aldus van Ommen.
 
Eigen zout eerst?
In Noord Nederland is er nog voldoende zout. De gemeente Groningen heeft bijvoorbeeld nog duizend ton in voorraad, maar is niet van plan het zout te delen.

De hoofdstad Amsterdam - goed voor nog twee weken zout - leende tot voor kort nog wel zout aan omliggende gemeenten, maar is daar inmiddels mee opgehouden.
 
Alternatieven
Zout wordt door sommigen afgeraden omdat het slecht zou zijn voor het milieu, alhoewel er op plaatsen waar veel gestrooid wordt ook weer plantjes groeien die van zout houden, zoals Engels gras.
 
Zand wordt niet gezien als een goed alternatief. Het maakt het wegdek stroever maar het doet het ijs niet smelten. In Zwitserland, een land met veel ervaring als het gaat om gladde wegen, wordt gestrooid met steengruis.