Herman Wijffels zat achttien jaar in de leiding van de Rabobank, waarvan dertien jaar op de hoogste positie. Vanuit die achtergrond zegt hij over de kredietcrisis dat hij zich altijd zeer bewust is geweest dat een bank zich alleen moet richten op zaken die mensen echt nodig hebben. Het belang van de klant staat voorop. 'En op het moment dat je dat omdraait en dat je als bank bezig bent om je eigenbelang voorop te stellen...dan loop je op den duur grote risico's.' Deel 26 in een serie over prominente Nederlanders.
 
De val van de DSB Bank heeft hij met belangstelling gevolgd. "Wat je daar ziet gebeuren is dat bankieren een kwestie van vertrouwen is en als je daar niet heel voorzichtig mee omspringt dan gebeuren er ongelukken." Verbaasd is hij niet over de ondergang van DSB Bank. Hij zegt dat hij dit in de loop van de tijd heeft zien ontwikkelen. Net als de problemen waar de hele financiële sector op dit moment mee worstelt. "De financiële crisis is ontstaan, omdat wat mij betreft essentiële uitgangspunten van het bankieren uit het oog waren verloren. Bankiers  waren niet meer bezig waren met de reële economie dienen, maar met het maken van constructies waar ze zelf zoveel mogelijk mee verdienden."
 
Wijffels verwacht dat we nog een flink aantal jaren met deze crisis van doen zullen hebben. "Het is niet iets wat over een paar jaar helemaal achter de rug en vergeten is." Overheden (ook de Nederlandse) hebben zich diep in de schulden gestoken om banken te redden en de economie te stimuleren. "Dus die moeten bezuinigen." Consumenten hebben volgens Wijffels vaak al uitgaven gedaan op basis van gestegen huizenprijzen en aandelenkoersen. Maar de trend is omlaag in plaats van omhoog. Dus dat extra geld waar op gerekend was, is niet beschikbaar. Daar komt bij dat pensioenfondsen hun vermogen hebben zien verdampen. En banken die vroeger grif krediet gaven (aan bedrijven en consumenten), moeten nu hun eigen balans op orde brengen. "Dus er is eigenlijk niet een bron te noemen waaruit veel groei zou kunnen komen."
 
Crisis prikkelt
De oud-bankier is ondanks deze waarschuwing geen pessimist. De crisis kan ons zelfs helpen om weer eens goed te kijken hoe we zelf in de wereld staan. "We moeten de vergroening serieus nemen en daarin gaan investeren. Dat is eigenlijk de enige bron van groei die ik de komende periode zie." En ook: "Eigenlijk hoop ik dat het ertoe zal leiden dat steeds meer mensen zich realiseren wat de gevolgen zijn van ons persoonlijk gedrag en dat we ons rekenschap geven van de effecten daarvan op de wereld." Hij omschrijft het als een grote bewustzijnstap die we moeten maken om de wereld op orde te houden. "En zo'n crisis prikkelt dat wel."
 
We kunnen volgens Wijffels best zonder een deel van de spullen die we vroeger kochten. Mensen worden selectiever in wat ze kopen en bezuinigen niet op dingen die werkelijk van belang zijn, meent hij. "Met name die wegwerpspullen die hebben we helemaal niet nodig." Hij hoopt op een aanmerkelijke vergroening van de maatschappij. Het overheidsbeleid is er nog te weinig van doordrongen. "Daar wordt nog te veel gekeken van hoe kunnen we vanuit de crisis vooral het oude herstellen, dus restaureren, en weer terugkeren naar het pad waarop we zaten." Wijffels, van huis uit econoom, noemt dat een illusie. "We moeten nieuwe lijnen trekken waarbij ook aandacht is voor ecologische aspecten."
 
Hij ziet het als een missie in deze fase van zijn leven om zich in te zetten voor een duurzame en rechtvaardige samenleving. Herman Wijffels (1942) heeft dan wel de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, maar de man die na zijn topfunctie bij de Rabobank voorzitter werd van de Sociaal Economische Raad (SER), vervolgens Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank in Washington en tot slot de architect van het vierde kabinet Balkenende, kan nog niet helemaal stilzitten. Wijffels is deeltijdhoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering aan de Universiteit Utrecht. Hij werkte kort geleden mee aan een rapport over de toekomst van de Wereldbank. En probeert anderen te stimuleren om zich in te zetten voor een duurzame samenleving. "Bij de jongere generatie zie ik echt iets van een houding van wij moeten gewoon een nieuwe maatschappij maken. Wij zijn nu aan bod. En onze voorlopers hebben hun ding gedaan in hun tijd. En misschien was dat in hun tijd goed. Zelf ben ik natuurlijk van de generatie dat dat ook goed was, alleen loopt het nu vast op ecologische grenzen. En de nieuwe generatie die zegt nu, wij moeten een aantal dingen anders doen."
 
Opa zijn
Heimwee heeft Wijffels niet. "Ik ben niet iemand die omkijkt in termen van ik had dit nog of dat nog gewild. Nee ik ben heel tevreden wat ik in mijn actieve periode heb mogen doen. " Hij deed zijn werk met plezier, maar dat hoofdstuk is zo goed als afgesloten. "Mijn executieve periode is voorbij. En nu is een ander hoofdstuk aan de orde en dat is een belangrijk ding. Dat is opa zijn. "
 
Een van zijn kinderen woont in Nieuw-Zeeland en daarom vertrekt Wijffels (samen met zijn vrouw) in de winter een paar maanden per jaar in Nieuw-Zeeland, een land met veel ruimte en een aangenaam leefklimaat volgens de oud-bankier. "Het is dun bevolkt en heeft een prachtige natuur. Er is ruimte, eigenlijk een hele relaxte manier van leven."
 
Er zijn hem ook dingen opgevallen na terugkeer uit de Verenigde Staten: zo is de zuurgraad toegenomen in Nederland, meent hij en dat heeft te maken met het hele integratievraagstuk waar veel om te doen is. "Een van de dingen die mij opvallen bij terugkeer is dat het land niet zo helder voor ogen heeft wat nou eigenlijk de richting is waarheen we ons ontwikkelen. Voor mij is het wel helder, maar veel mensen zien de buitenwereld toch vooral als een bedreiging. Er zit veel nostalgie in de samenleving." We hebben volgens Wijffels nostalgie aan de linkerkant over de oude verzorgingsstaat waarin we het gezellig hadden met elkaar. En er is sprake van nostalgie aan de rechterkant van het politieke spectrum en dan gaat het vooral over al die buitenlanders die hier wonen. "Al met al zitten we in een fase waarvan ik vind dat we duidelijke en nieuwe richting moeten kiezen. Voor onze ontwikkeling in de komende periode."
 
Leiderschap
Mist Nederland leiderschap? Wijffels - volgens een omschrijving op  internetencyclopedie Wikipedia misschien 'de beste premier die Nederland nooit had' - .omschrijft zijn antwoord voorzichtig. "Er wordt over het algemeen om leiderschap gevraagd als er gebrek aan is." Hij vertelt dat hij wel eens heeft geroepen dat er op het ogenblik sprake is van te veel management en te weinig leiderschap. Management is in zijn optiek het laten functioneren van de bestaande orde. Dus het runnen van een bepaald systeem. En leiderschap is het mensen meenemen naar een nieuwe manier van functioneren. "Als er in onze samenleving gezegd wordt dat er behoefte is aan leiderschap dan mag je afleiden dat dat gevoel bij veel mensen bestaat."