Kiezen voor Nederland, dat is het credo van minister Van der Laan van Integratie. Maar met die nadruk op Nederland en de Nederlandse taal gooit Van der Laan de deur dicht voor een tijdelijk migratiebeleid. Volgens diverse specialisten op dit gebied is dat slecht voor de Nederlandse economie.

In het migratiedebat laat minister Van der Laan (integratie) geen onduidelijkheid bestaan: migranten moeten "kiezen voor Nederland en hebben de morele verplichting zich aan te passen". Van nieuwkomers wordt verwacht dat ze een extra inspanning leveren om zich een plek te verwerven in de Nederlandse samenleving. Maar voor sommige migranten is het beter als ze niet inburgeren: tijdelijke migranten.

Restrictief migratiebeleid
De geschiedenis wijst uit dat voor landen met een restrictief migratiebeleid één stelregel geldt: eenmaal binnen is er niet meer uit. Ook arbeidsmigranten die eigenlijk na een tijdje willen terugkeren, zullen zich wel drie keer bedenken voordat ze vertrekken, want hoe komen ze ooit weer binnen?

"Hoe restrictiever het beleid, hoe meer permanent de migratie" zegt Hein de Haas, onderzoeker naar internationale migratie aan de Universiteit van Oxford. "Ik breek een lans voor het toestaan van tijdelijke immigratie, maar dan wel met de mogelijkheid dat migranten later opnieuw mogen binnenkomen. Doe je dat niet, dan dwing je migranten bijna zich blijvend te vestigen. Hoe hoger de obstakels, hoe hoger de investeringen, des te minder zal men willen terugkeren".

Tijdelijke migratie
Na decennia wordt er in Nederland eindelijk weer serieus nagedacht over concreet beleid voor tijdelijke migratie. Vorig jaar verscheen de beleidsnota Migratie & Ontwikkeling en dit voorjaar bracht de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken een advies uit over tijdelijke arbeidsmigratie. In de periode 2015-2035 wordt een structureel tekort op de Nederlands arbeidsmarkt verwacht. Tijdelijke migratie kan als 'aanvullend instrument' nuttig zijn, zo laat de adviescommissie weten. Maar deze adviezen klinken in het beleid van de minister nauwelijks door.

Illegaliteit
De bezwaren tegen tijdelijk migratie worden ten dele gevoed door de angst dat tijdelijke migranten niet meer weggaan en in de illegaliteit verdwijnen. Maar de ervaringen in het buitenland met tijdelijke migratie weerspreken dit. Melissa Siegel, migratie onderzoeker aan de Universiteit van Maastricht, draagt Spanje en Canada aan als geslaagde experimenten van tijdelijke arbeidsmigratie. De mogelijkheid om na afloop van het contract na enige tijd weer terug te kunnen keren naar het gastland voor een nieuwe periode van tijdelijke arbeid is de sleutel van het succes. De optie van re-immigratie dus.

Beleid dat tijdelijke arbeidsmigratie mogelijk en aantrekkelijk maakt, vermindert ook de gedwongen keuze voor de illegaliteit. Melissa Siegel, is daar heel stellig over. "We zien het steeds weer: als je mensen meer probeert te controleren, zul je meer problemen krijgen. De beste manier om mensen illegaal in het land te houden is door de deuren voor migranten te sluiten. Zolang je mensen de mogelijkheid geeft legaal in en uit het land te gaan, zullen mensen vanzelf gaan."

Vals beeld
Decennia lang leed Nederland aan een immigratietrauma dat zijn wortels had in een mislukt experiment met tijdelijke migratie van gastarbeiders in de jaren '60 en begin jaren '70. Het beeld ontstond dat een groot deel van de gastarbeiders zich na de oliecrisis van 1973 permanent in Nederland vestigden.

Rinus Penninx, hoogleraar etnische studies aan de universiteit van Amsterdam, nuanceert dat beeld. Tot '73 pendelden veel tijdelijke arbeidsmigranten tussen Nederland en het land van herkomst. Na 1973 is 9 op 10 migranten wel teruggekeerd. Onder de blijvers waren inderdaad veel Turken en Marokkanen: zij verkozen de bescherming van de welvaartstaat boven terugkeer.

Veel migranten, vooral de jonge, gemotiveerde mannen die zich aan de poorten van Europa verdringen, willen hier geld verdienen om later een leven op te bouwen in het land van herkomst, benadrukt Melissa Siegel.
 

Van der Laan’s strenge toelatingsbeleid en de verplichting voor migranten om voor Nederland te “kiezen”, verhindert dus een effectief beleid van tijdelijke migratie. En daarmee wordt de Nederlandse samenleving met een nijpend arbeidstekort in de nabije toekomst geen dienst bewezen.