Premier Balkenende verwerpt de voornaamste conclusies van de onderzoekscommissie-Davids. Daarin staat dat het kabinet de Tweede Kamer in 2003 onvoldoende heeft geïnformeerd over de Nederlandse steun aan de aanval op Irak. Voor die aanval ontbrak bovendien een mandaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

• lees het rapport

Balkenende zegt dat hij de Tweede Kamer wel degelijk voldoende heeft geïnformeerd over het al dan niet steunen van de Amerikaanse aanval op Irak in 2003. Hij verwerpt ook een andere conclusie van de onderzoekscommissie: dat voor de aanval op Irak geen volkenrechtelijk mandaat bestond. De premier wijst erop dat Saddam Hoessein stelselmatig wapeninspecties tegenwerkte en VN-resoluties negeerde.

PvdA ontevreden
De PvdA eist een nieuwe verklaring van de premier. Fractievoorzitter Hamer zegt onaangenaam verrast te zijn door de reactie van Balkenende. Hamer ziet die verklaring niet als een reactie namens de PvdA-bewindslieden. Balkenende zei daarop dat je een onderscheid moet maken tussen de opvattingen van het toenmalige en het huidige kabinet. Volgens hem zegt zijn verklaring nog niets over de conclusies die het kabinet later zal trekken.

De commissie Davids oordeelt hard over de argumentatie van het Nederlands kabinet om de oorlog in Irak politiek te steunen. Nederland heeft altijd gezegd die oorlog te steunen, omdat Saddam Hussein VN-resoluties weigerde uit te voeren. Maar de tekst van resolutie 1441 gaf geen vrijbrief aan landen om Irak binnen te vallen. Zo is het wel door Nederland uitgelegd. Het volkenrechtelijk mandaat voor de oorlog ontbreekt. Een VN-resolutie van de Veiligheidsraad om de oorlog te beginnen was er niet.

Onvolledige informatie
Ook heeft het kabinet de Tweede Kamer onvolledig geïnformeerd, een politieke doodzonde. Zo is de informatie van de Nederlandse inlichtingendiensten terzijde geschoven. De AIVD en MIVD concludeerden al in een vroeg stadium dat er van massavernietingswapens in Irak geen dreiging uitgingen. Het kabinet heeft altijd gezegd dat deze informatie niet op gespannen voet stond met die van de Amerikaanse en Engelse inlichtingendiensten. Dat blijkt dus wel het geval.

Davids:"De rapporten van de AIVD en de MIVD waren ook genuanceerder dan openbare buitenlandse rapporten. Deze nuanceringen werden niet door de betrokken ministers en departementen overgenomen. Van kabinetszijde werden slechts die gegevens overgenomen die pasten in het reeds ingenomen politieke standpunt".

Militaire steun
Op de vraag of Nederland militaire steun heeft verleend aan de oorlog in Irak, zijn de constateringen van de commissie Davids zachter. Volgens Davids is er geen actieve steun verleend aan die inval. Geruchten over de inzet van Nederlandse commando's en de rol van Nederlandse onderzeeboten in de regio, worden door de commissie niet bevestigd. Wel had het kabinet de Tweede Kamer moeten informeren over het sturen van twee batterijen Patriot-rakketten naar Turkije in de aanloop naar de oorlog.

Geen regie
In het rapport van de commissie Davids wordt ook de rol van premier Balkenende belicht. Volgens de commissie had de premier - vooral in het begin van de oorlog - veel meer de regie moeten nemen. Hij liet het teveel over aan Jaap de Hoop Scheffer, toenmalige minister van Buitenlandse Zaken.

Davids:" Gedurende de eerste maanden gaf de minister president aan de behandeling van dit dossier geen leiding. Hij liet alles over aan zijn collega van Buitenlandse Zaken. Later nam de premier de leiding wel meer, maar de hoofdlijnen waren toen al geformuleerd. Nederland zou de Amerikanen bij een inval in Irak steunen. 

Doofpotcommissie
Davids benadrukt dat hij zijn werk in volle onafhankelijkheid heeft kunnen doen. Hij mocht de notulen van de ministerraad lezen en kreeg volledige medewerking van bewindspersonen en ambtenaren. De premier heeft geen druk op zijn werk uitgeoefend. Davids stoort zich eraan dat zijn commissie ook wel eens 'doofpotcommissie'. is genoemd. ,,De commissie is er niet op uit geweest voor vrienden te schrijven, hetzelfde geldt voor vijanden'', aldus Davids.

Parlementaire enquete
Davids benadrukt dat het niet zijn taak is om een politiek oordeel te vellen. Dat is aan het parlement. De messen in Den Haag zijn inmiddels geslepen. De SP spreekt van een "vernietigend oordeel'' over het Nederlandse besluit de inval in Irak politiek te steunen. GroenLinks noemt de conclusie van de commissie Davids 'schokkend'.  De oppositiepartijen hebben al eerder aangegeven dat er parlementaire enquete moet komen, waarbij premier Balkenende onder ede kan worden gehoord.

Maar de kritiek beperkt zich niet tot de oppositiepartijen. De PvdA fractie vindt de conclusies van het rapport "stevig en verontrustend".

Meer verhalen lezen door, voor en over Nederlanders in het buitenland? Abonneer je dan op het gratis WereldExpat Magazine.