Tanya Verspay

Expertise

Partnerbegeleiding

Tanya Verspay is HBO-psychologe en is gespecialiseerd in het coachen en begeleiden van expat-partners tijdens het wonen in het buitenland. Verspay-Coaching geeft door middel van telefonische coaching én e-mailcoaching juist dat steuntje in de rug om expatpartners op weg te helpen in hun nieuwe thuisland. Tanya Verspay heeft zelf als expatpartner een aantal jaren in Japan gewoond.

Meer informatie: www.verspay-coaching.nl

Wat doe je als normen en waarden van je woonland botsen met die van jezelf? Hoe ver ga je in je aanpassingsproces zonder jezelf te kort te doen en zonder anderen voor het hoofd te stoten? Expert Tanya Verspay over botsende normen en waarden.

Wat doe je als normen en waarden van je woonland botsen met die van jezelf? Hoe ver ga je in je aanpassingsproces zonder jezelf te kort te doen en zonder anderen voor het hoofd te stoten?

Deze vragen heb ik  in een vragenlijst aan de lezers van Wereldexpat-magazine voorgelegd. In totaal hebben dertien lezers (vier expats, drie expat-partners en zes emigranten) enthousiast gereageerd. Zij vertellen over hun ervaringen met botsende normen en waarden en welke manier zij hebben gevonden om hier mee om te gaan. 

Botsende normen en waarden
De deelnemers van het onderzoek, die allen de Nederlandse nationaliteit hebben, beschrijven 24 verschillende situaties die in strijd zijn met hun eigen vertrouwde normen- en waardenpatroon. Natuurlijk zal iedere deelnemer de situatie op een persoonlijke wijze benaderen, toch zijn er veel overeenkomsten in de manier van reageren. Deze zijn onder te verdelen in vier categorieën:

A    Blijven vasthouden aan eigen principes waarmee zij zijn opgegroeid

1. Steekpenningen: Het vragen en aannemen van steekpenningen. Een expat uit een Afrikaans land vertelt dat hij  hier regelmatig mee wordt geconfronteerd en weigert eraan mee te doen. Aan de ene kant is hij er van overtuigd dat hij hierdoor zaken mis loopt maar daar staat tegenover dat hij de reputatie opbouwt dat hij eerlijk is en er ook weer nieuwe kansen voor terug krijgt. “Houd je aan je basisprincipes”, is de tip die deze expat mee wil geven.

2. Poepzakjes: In de Verenigde Arabische Emiraten wordt regelmatig het afval uit het autoraam gegooid of naast de deur gezet. Het wordt al snel een vieze bende en het trekt ongedierte aan. Een expat-partner voelt zich verantwoordelijk voor het milieu en wil hier niet aan meedoen. Ze zorgt er daarnaast altijd voor dat ze poepzakjes bij zich heeft om de rommel van haar hond op te ruimen, ze neemt afvalzakjes mee in de auto om het afval thuis weg te gooien en ze neemt haar eigen boodschappentassen mee om te voorkomen dat alles apart in plastic zakjes wordt ingepakt. “Het kan wel eens tot hilarische situaties leiden”, vertelt ze. “Maar het geeft mij een goed gevoel. Ik ben met mijn acties niemand tot last en ik kwets er niemand mee.“
 

B   De behoefte om gedrag, gewoonte of mening uit te leggen aan de ander.

1. Patriottisme. Een emigrante woont in het zuiden van de Verenigde Staten en stoort zich soms zich aan het patriottisme van de Amerikanen. Haar ervaring is dat mensen nauwelijks vragen aan haar stellen (bv Waar kom je vandaan?) en over het algemeen niet geïnteresseerd zijn in de rest van de wereld.  Als reactie heeft de emigrante de neiging om te vertellen hoe het er in de rest van de wereld aan toegaat. Soms krijgt ze een reactie … soms niet. Op andere momenten is ze meer teruggetrokken en wacht ze tot haar mening wordt gevraagd. “Pick your battles”, is haar devies.
 
2. Vrouwendiscriminatie: Een expat wordt regelmatig geconfronteerd met openlijke discriminatie en hij hoort regelmatig: “Dat is maar een vrouw”. Het blijft hem storen en als de situatie het toelaat geeft hij hier zijn mening over. Hij vindt het prettig om op deze manier zijn steentje bij te dragen.

3. Relaties: Een vrouwelijke expat vertelt: “Een man die ik op mijn salsaschool heb ontmoet, houdt van taarten en koekjes bakken. Op een dag gaf hij mij een doosje heerlijk zelfgebakken brownies. De man suggereerde dat ik thuis maar aan mijn partner moest vertellen dat ik ze van een van mijn salsavriendinnen heb gekregen. Hij legde uit dat ik niet mijn relatie op het spel moest zetten voor een paar brownies. Ik heb hem uitgelegd dat het in Nederland vaker voorkomt dat mannen en vrouwen gezellig met elkaar omgaan zonder dat er meteen iets achter wordt gezocht”.

Ook bij dit voorbeeld is uitleggen een manier om er mee om te gaan. “Ben je hier tevreden over?”  vroeg ik haar. “Ja”, vertelt ze, “want de man hoefde zich geen zorgen te maken en ik had het idee dat hij wist dat ik een vriendschap zocht en niets anders dan dat”.

C    Anticiperen op de situatie: gedrag aanpassen  als de situatie dat vereist zonder het eens te zijn met de situatie.

1. Oorlogsveteranen: Een emigrant uit Oostenrijk vertelt: “Er moest een nieuw vaandel komen voor de oorlogsveteranen dat bij een begrafenis of een parade door de veteranen wordt gedragen. Om geld in te zamelen komt er iemand aan de deur, compleet in uniform en met een lijst waar alle namen en bedragen op staan. “Ik zou liever geen geld geven gezien mijn eigen oorlogsachtergrond, maar als je een bedrijf hebt word je hier op afgerekend en met de nek aangekeken. Dat wil ik ook niet. Ik heb het geld gegeven, weliswaar met een wrang gevoel, maar de bewoners waarderen het wel. Ik geloof niet dat ze er bij stil staan dat het misschien voor ons wat gevoelig ligt”. Op de vraag welke balans ze voor zichzelf gevonden heeft, zegt ze: “Lands eer, lands gewoonte, gewoon aanpassen als je erbij wil horen”.

2. Respect: Tijdens een bruiloft wordt er door de gasten (allen Arabieren) een folkloredans buiten op straat uitgevoerd. Andere gasten van de bruiloft zitten er op een bankje naar te kijken.
Een expat-partner vertelt dat ze er met haar gezin naar stond te kijken, temidden van andere Aziatische expats/gastarbeiders. “Een Aziatische ordehandhaver, in uniform, joeg de Aziatische menigte uiteen. Zij mochten niet naar de dans kijken maar ons lieten ze met rust. Uit solidariteit met de Aziaten zijn wij toen ook opgestapt.” Ze was erg ontdaan over deze vorm van discriminatie. “Ik constateer het maar ik wil er zelf niet aan meewerken. Wij proberen iedereen menswaardig, gelijk en met respect te behandelen.”   
 

D    Realiseren dat zij anders gewend zijn en accepteren dat het in een ander land anders toegaat: “Het is nu eenmaal zo”.

Deze manier van reageren komt het meeste voor in de genoemde voorbeelden. De deelnemers hebben een manier gevonden om op een voor hen prettige manier om te gaan met de situatie en zich hier niet al te druk over te maken.  Er is geen sprake van aanpassing, anticiperen is hier het toverwoord.

§    Tijd is rekbaar begrip: Met het begrip “Tijd is tijd en afspraak is afspraak” gaan mensen in diverse culturen anders om dan in Nederland. Een expat uit Tanzania geeft mensen hierin de ruimte maar probeert zelf zijn afspraken goed na te komen. Hij windt zich niet op, hij beseft dat hij er weinig invloed op uit kan oefenen. “Je bent één van ons”, zeggen de bewoners over zijn rustige manier van reageren. Ook een emigrant uit Colombia heeft hier zijn weg in gevonden. Bij belangrijke afspraken spreekt hij met Colombianen een uur eerder af, zodat ze bv nog net op tijd het vliegtuig kunnen halen.

§    Vrouwen serieus nemen: In Egypte word je als vrouw niet altijd serieus genomen. Een emigrante vertelt dat ze op een dag naar de internetprovider had gebeld vanwege problemen met haar internetverbinding. Er gebeurde vervolgens helemaal niets.  Nadat haar echtgenoot dezelfde provider heeft gebeld  is het binnen vijf minuten geregeld. “Best frustrerend” , vindt ze, “vooral in het eerste jaar is dit moeilijk te accepteren. Toch probeer ik de humor ervan in te zien en het te accepteren, dat maakt het voor mezelf een stuk makkelijker. De positieve ervaringen wegen nog altijd zwaarder dan die enkele negatieve ervaring”.

§    Privé is privé: Een expat in de UK vertelt op maandagmorgen enthousiast en in geuren en kleuren aan haar collega wat ze in het weekend heeft meegemaakt. Na 10 minuten stelt ze dezelfde vraag aan haar Engelse gesprekspartner “Oh not too bad” is het vriendelijke maar korte antwoord.  In Engeland geldt “wat privé is, blijft privé”. De expat vertelt dat ze hier een goede balans in heeft gevonden, ze is tegenwoordig korter van stof en is geneigd om minder over zichzelf te vertellen “Ik ben wel wat gematigder in mijn uitlatingen geworden. Voor de Engelsen is dit normaal gedrag en ik pas me hier gewoon een beetje in aan”, vertelt ze. 

CONCLUSIE
In de voorbeelden is er geen sprake van een totale aanpassing of integratie met de botsende normen en waarden waar de deelnemers tegen aan lopen. Zij zoeken, en blijven zoeken, naar een manier die voor hen prettig is, aanvaardbaar is en waarbij ze niet in conflict komen met hun omgeving of met hun eigen geweten.

Makkelijk aanpassen
Het zou een vertekend beeld geven als de focus alleen komt te liggen op botsende normen en waarden, want uit de vragenlijst blijkt ook dat de expats, expat-partners en emigranten zich aan heel veel gewoonten gemakkelijk kunnen aanpassen. Aan de deelnemers is gevraagd om 5 tot 10 (zichtbare) kenmerken van de cultuur te noemen waaraan zij zich gemakkelijk aanpassen. Van de antwoorden is een top 5 samengesteld:
 

Top 5
1.    Kleding (door 58% van de deelnemers spontaan genoemd). Aanpassing aan kleding en kledingvoorschriften worden door de deelnemers het meest genoemd, hoewel het vanuit verschillende invalshoeken wordt bekeken. Een aantal voorbeelden geven dit goed weer:
§    In de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein is het de gewoonte dat vrouwen een abaya en een sluier dragen. “Westerse vrouwen zijn vrij zijn om te dragen wat ze willen maar ik houd er wel rekening mee door mijn schouders en knieën te bedekken”, vertellen ze.
§    Een dame uit Engeland verbaast zich erover dat ze na verloop van tijd in de winkels steeds meer ging kijken naar een Engelse stijl kleding, “Dat ging eigenlijk vanzelf”, vertelt ze.
§    In Oostenrijk is het de gewoonte om op feestdagen en bij bijzondere gebeurtenissen in klederdracht te verschijnen. “Dat is leuk en ik kan mij hier gemakkelijk in aanpassen.”
§    In Italië besteden de mensen veel aandacht aan hun kleding en hun uiterlijk, ze willen mooi en verzorgd voor de dag komen. Een expat spreekt haar esthetische waardering hierover uit.

2.    Rijgedrag (door 50% van de deelnemers spontaan genoemd). Uit de vragenlijst blijkt dat het rijgedrag van de lokale bewoners en de verkeersregels (links rijden, een auto heeft altijd voorrang) in veel landen tot levensgevaarlijke situaties kan leiden. De deelnemers vertellen dat ze heel alert maar ook defensief rijden. Soms pakken ze voorzichtigheidshalve de middenbaan.  “Het gaat tenslotte om mijn eigen veiligheid”, merkt een expat-partner op.

3.    Eten (door 42% Van de deelnemers spontaan genoemd). Hoe verschillend het eten of het eetpatroon ook mag zijn, zowel de expats, expat-partners als de emigranten vinden het gemakkelijk zich hierin aan te passen.

4.    Sociale leven (door 33% van de deelnemers spontaan genoemd). Het sociale leven, hoewel soms heel anders dan men gewend is, wordt als erg prettig ervaren. Of het nu gaat om de vriendelijkheid in winkels en restaurants, het respectvol omgaan met elkaar, meer tijd voor elkaar hebben, de behulpzaamheid van anderen bij de gewone dingen van alledag, de zoete inval van vrienden of bekenden, of het spontaan zwaaien van bekende of onbekende buren, de deelnemers kunnen makkelijk wennen aan deze manier van omgaan met elkaar. 

5.    “Wat vandaag niet kan, komt morgen” (door 17% van de deelnemers spontaan genoemd). De respondenten uit zowel Egypte als de Verenigde Arabische Emiraten geven aan dat ze zich hier gemakkelijk in aan kunnen passen. “Je kunt het toch niet veranderen” , vertellen ze, “het beste is om dezelfde houding aan te nemen anders erger je je er alleen maar aan.” 

Onder de arm mee terug nemen
In het buitenland ervaren de emigranten, expats en expat-partners gelukkig ook heel veel positieve normen en waarden. Deze zouden ze het liefst onder de arm mee terug willen nemen naar Nederland. Maar liefst 38% van de deelnemers noemt dat zij hele prettige en warme ervaringen met de bewoners van het nieuwe land hebben met betrekking tot de gastvrijheid, de hartelijke manier van omgaan met elkaar, de belangstelling en betrokkenheid naar elkaar. Ook wordt het gevoel van saamhorigheid en het klaar staan voor elkaar in moeilijke tijden genoemd. Daarbij wil ik echter ook opmerken dat 3 van de 5 deelnemers twijfelen of ze het ook daadwerkelijk toe kunnen passen in Nederland. Een van de deelnemers zegt hierover: “Ik zou het wel willen maar ik denk niet dat het in Nederland op dezelfde manier werkt”.

Andere voorbeelden van prettige gewoonten, normen of waarden zijn:  respect tonen voor ouderen en vrouwen, de beleefdheid in zijn algemeenheid, de open manier van contact leggen en het kussen van mannen en vrouwen bij de begroeting. Een van de deelnemers vertelt “Ik heb mezelf afgeleerd zo recht voor z’n raap te zijn en dat bevalt me best.” Dit wil ze graag meenemen als ze weer in Nederland gaat wonen”.

Een cultuur wordt ook weleens vergeleken met een ui: hoe verder je deze afpelt, hoe dieper je naar het binnenste van de cultuur gaat, hoe meer het je persoonlijk raakt. Nieuwe bewoners in een land kunnen zich gemakkelijk aanpassen aan de zichtbare kenmerken van een cultuur, zoals de top 5 hierboven laat zien. Bij het verder pellen van de cultuur kunnen expats, expat-partners en emigranten normen en waarden tegen komen die niet passen binnen hun eigen normen- en waardenpatroon. Uit de vragenlijst blijkt heel duidelijk dat de deelnemers, die verspreid wonen over de hele wereld, een manier zoeken en ook vinden om op een positieve manier om te gaan met andere normen en waarden die zij in hun nieuwe woonland tegen komen.

Tanya Verspay is HBO-psychologe en is gespecialiseerd in het coachen en begeleiden van expat-partners tijdens het wonen in het buitenland. Verspay-Coaching geeft door middel van telefonische coaching én e-mailcoaching juist dat steuntje in de rug om expatpartners op weg te helpen in hun nieuwe thuisland. Tanya Verspay heeft zelf als expatpartner een aantal jaren in Japan gewoond. Meer informatie:
www.verspay-coaching.nl