Demjanjuk proces

Op 30 november 2009 begon in München het proces tegen John Demjanjuk (90). Hij zou tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaker zijn geweest in het vernietigingskamp Sobibor.

Demjanjuk wordt ervan beschuldigd medeplichtig te zijn aan de dood van bijna 30.000 Nederlandse joden die daarheen gedeporteerd werden vanuit het concentratiekamp Westerbork. In totaal werden 170.000 joden vermoord in Sobibor.

In Sobibor werden ook de ouders van Rob Fransman vermoord. Samen met 19 andere Nederlandse nabestaanden is Fransman Nebenkläger, of mede-aanklager bij het proces tegen Demjanjuk.

Voor de Wereldomroep houdt hij een persoonlijk dagboek bij over het verloop van het proces in München. Door de slechte gezondheid van Demjanjuk zijn er elke week maar drie zittingsdagen van twee keer drie uur.

Een uitspraak wordt nu in mei verwacht.

Rob Fransmans weblog:
www.robfransman.nl

Laatste nieuws: Het proces tegen John Demjanjuk in München is stilgelegd wegens ziekte van de 89-jarige beklaagde. Rechter Ralph Alt zei op de derde procesdag dat Demjanjuk van de gevangenisarts niet vervoerd mag worden. De rechtszaak is verdaagd tot 21 december. Rob Fransman is één van de mede-aanklagers in het Demjanjukproces. Voor de Wereldomroep schrijft hij een aantal weblog-bijdragen. Hieronder zijn verhaal over de tweede procesdag.

Ergens in de aanloop naar dit proces is onze status veranderd. Waren we eerst Nebenkläger, nu zijn we behalve aanklager ook getuige. We kregen dus allemaal een dagvaarding in de bus om ook als getuige aanwezig te zijn. Onze advocaten verzekerden ons dat de ondervraging door de rechter een technische formaliteit was. Tenslotte, wat konden wij als kinderen anders vertellen dan wie we waren en dat we wisten dat onze ouders in Sobibor zijn vermoord? 'Een bagatel,' werd ons verteld. 'Even in de getuigenbank gaan zitten, naam en geboortedatum bevestigen en daarmee was onze taak voorlopig teneinde.' Vreemd genoeg had ik een voorgevoel dat het anders zou lopen. Ik kreeg gelijk, het liep anders. Heel anders zelfs. 

De zitting begon weer met een lang betoog van de advocaat van D. Kennelijk is het zijn strategie om zoveel mogelijk tijd van de zitting te stelen. Ik begrijp heel goed dat rechtsanwalt Busch alles uit de kast haalt om zijn cliënt te verdedigen. Wat ik niet begrijp, is dat Busch er alles aan doet om ons te provoceren. Gisteren door slachtoffers en daders door elkaar te halen, vandaag door de Sjoa de tweede Holocaust te noemen. In zijn visie is de moord van de Nazi’s op Russische krijgsgevangenen de eerste Holocaust. Natuurlijk, er zijn krijgsgevangenen in grote getale vermoord. Maar om die moorden op krijgsgevangen soldaten – hoe vreselijk ook – gelijk te stellen aan de Sjoa is alweer een provocatie.

Ik vroeg mijn advocaat wat het doel kan zijn om ons, maar ook de rechters, zo te choqueren.  ‘Het is een tactiek’, legde hij me uit en noemde het een typische Schockangrif. Busch hoopt ons zo te provoceren dat wij nu iets zeggen waarvan hij later bij de verdediging gebruik kan maken. Ik zou niet weten wat dat zou moeten zijn. De details zijn me veel te ingewikkeld, van al dat juridische jargon ontgaat me veel. Waar het op neerkomt, is dat wij natuurlijk niet exact tot op de minuut en in alle details weten wat zich in het kamp heeft afgespeeld. Daar hoopt de verdediging gebruik van te maken. Misschien heeft D. in Sobibor wel uitsluitend de paden aangeharkt. Zoiets. 

Toen Herr Busch eindelijk klaar was, gebeurde er iets dat mij de rest van mijn leven bij zal blijven. De rechter somde de namen op van alle in Sobibor vermoordde familieleden van de Nebenklägers. Zonder stemverheffing, bijna emotieloos, met zachte stem las hij:

Isaac Fransman - Geboren in Amsterdam 23 Juli 1898 – Overleden in Sobibor 9 April 1943
Rachel Fransman-van Lochem - Geboren in Amsterdam 7 juli 1900 – Overleden in Sobibor 9 april 1943

Ik hoorde de namen en ik brak. Letterlijk. Kijk, ik ging hier naartoe als een stoer baasje. ‘Ik kan dit wel aan,’ dacht ik. Ik kan het ook aan, zeker, ik heb geen seconde spijt dat ik me heb aangemeld. Maar nogmaals, ik brak. Ik dacht dat ik mijn emotie aardig onder controle hield. Maar de aanwezige verpleegkundige bracht me een glaasje water. Kennelijk was ik niet alleen voor hem, maar voor iedereen in de zaal een open boek. 

De Sjoa is een begrip met grote getallen. Zes miljoen, drie miljoen slachtoffers in Auschwitz, tweehonderdduizend doden in Sobibor. De rijen getallen zijn eindeloos. Maar in al die jaren zijn nooit – in geen rechtzaal ter wereld – de namen van mijn vader en moeder genoemd. Ik heb heel vaak Kaddisj gezegd. Dat doe je als Joodse man bij nogal wat gelegenheden. Ik heb het nooit specifiek voor mijn ouders gezegd. Vraag me niet waarom ik dat nooit deed. De manier waarop de rechter vanmiddag de namen voorlas, was een gebed. Hij zei Kaddisj voor mij. Ausgerechnet een Duitse rechter in de stad München.

Enfin, een glaasje water doet wonderen. Maar het voorlezen van de namen was niet het einde van de dag. Dajenoe, het ware ons genoeg geweest. De getuigen waren aan de beurt. Eén voor één. Vier van ons vertelden hun verhaal. Wie zij waren, hoe oud ze waren aan het einde van de oorlog, wie hen had verteld dat hun ouders niet terug zouden komen, wie hen had opgevangen, of er nog meer familieleden in Sobibor waren omgekomen, of er überhaupt nog familie over was. Ach…
De rechter stelde zijn vragen op een heel beleefde en zachte toon en was buitengewoon vriendelijk. Ook gaf hij de mensen ruim de tijd wanneer de emoties wat te veel werden. En dat werden ze, de emoties. U zult het verhaal van de uit de trein geworpen brief ongetwijfeld in de krant hebben gelezen. Ik vertel het hier niet, anders wordt dit weblog te lang.

De planning was dat vandaag nog meer getuigen aan de beurt zouden komen. Helaas wordt de procesgang bepaald door de gezondheid van Demjanjuk die vond dat hij te lang op één kant had gelegen. Zijn dokter bepaalde dat het genoeg was voor vandaag. Later zullen de andere getuigen spreken. Ook ik. En ik breek verdomme niet. 

Foto via Flirck c. emmanualdyan