"Het is niet aan Nederland om het proces rond het referendum op Bonaire te beïnvloeden." Dat zegt Tweede Kamerlid Cynthia Ortega-Martijn van de ChristenUnie naar aanleiding van het feit dat het Bestuurscollege van Bonaire zich afzijdig houdt van de afspraken die worden gemaakt met de andere BES-eilande, Saba en Sint Eustatius.

Bonaire was wel aanwezig tijdens bestuurlijke top op Curaçao begin november, maar tekende de afsprakenlijst niet. Het BC wil de uitslag van het referendum afwachten. De volksraadpleging wordt waarschijnlijk rond maart 2010 gehouden over het plan om van de Bonaire een bijzondere gemeente van Nederland te maken.

Ortega-Martijn vindt dat internationale verdragen moeten worden nageleefd. "Volgens resoluties van de Verenigde Naties heeft het volk het recht om te zeggen of het akkoord gaat met de manier waarop het proces verloopt. Het bestuur van Bonaire heeft rechter Bob Wit van het Caribische Hof om advies gevraagd. Het is niet aan ons in Nederland om te zeggen wat wij van dat advies vinden." Volgens Wit is een vrije associatie, een optie die door Nederland wordt afgewezen, wel degelijk mogelijk.

Wil opleggen
Wit stelt in zijn rapport vraagtekens bij de houding van Nederland. Hij hoopt dat een respectabel land als Nederland zich niet van taktieken bedient als het zaaien van angst, bedreiging en pogingen om zijn wil op te leggen.

Overigens heeft hij ook twijfels bij de voorgestelde vraagstelling bij het referendum, die te onduidelijk zou zijn over wat een vrije associatie inhoudt.

Volgens Ortega-Martijn moet Nederland opnieuw met Bonaire gaan praten als de bevolking de tot nu toe gemaakte afspraken afwijst. Staatssecretaris Ank Bijleveld van Koninkrijksrelaties en enkele Tweede Kamerleden hebben gezegd niet opnieuw te gaan onderhandelen. Er zou nog maar één andere optie openstaan en dat is onafhankelijkheid. Maar Nederland kan daar op basis van de VN-regels niet over beslissen, zegt Ortega-Martijn.

• Vershon na papiamentu

Luister naar Cynthia Ortega-Martijn in gesprek met Leila Wijnhoven (in het Papiaments)