In de Boliviaanse stad El Alto ('De Hoogte') hangen op veel hoeken van de straten macabere poppen aan lantaarnpalen. Ze gaan vergezeld van een niet mis te verstane waarschuwing: "Elke dief die gepakt wordt, zal branden".

El Alto, een snel groeiende stad op 4000 meter hoogte in het Andesgebergte, heeft het recht in eigen hand genomen. De 800.000 inwoners hebben geen vertrouwen meer in het lakse optreden van politie en justitie. De meer dan levensgrote lappen poppen zijn een laatste waarschuwing aan kruimeldieven en andere criminelen: denk maar niet dat je met steekpenningen een veroordeling kunt ontlopen, onze straf zal zwaar zijn.

Rake klappen
Er zijn geen regels of strafmaten voor deze eigenrechting en het loopt dan ook regelmatig uit de hand, tot regelrechte lynchpartijen aan toe. Zoals in december, toen twee mannen probeerden een taxichauffeur te overvallen. Op het hulpgeroep van de chauffeur kwamen de bewoners toegesneld en nadat ze de twee mannen een paar rake klappen hadden verkocht probeerden ze hen in brand te steken. De politie kon nog net voorkomen dat de verdachten vermoord werden.

Niet alle wetsovertreders hebben dat geluk. Meestal komt de politie te laat. Volgens de verantwoordelijke autoriteiten vonden er in El Alto in de eerste helft van 2009 15 lynchpartijen plaats, drie met dodelijke afloop. Soortgelijke incidenten deden zich voor in El Chapare, een streek waar coca wordt verbouwd, ten oosten van de hoofdstad La Paz.

Afschrikwekkend
Bij de plaatselijke radiozender Radio San Gabriel Isaac, die uitzendt in het aimara (de belangrijkste taal van de inheemse bevolking), bestaat wel begrip voor de aanpak van de bevolking. Volgens journalist Guarachi Mamani, is deze manier van eigen rechter spelen eigenlijk wel effectief: "Op de een of andere manier werkt het wel. In heel extreme gevallen. Het is een manier om dieven af te schrikken, zodat ze niet meer stelen."

Aimara's
El Alto, een van de armste steden van Bolivia, is in de afgelopen dertig jaar explosief gegroeid. Met 800.000 inwoners is het van een verre buitenwijk van de hoofdstad La Paz uitgegroeid tot de tweede stad van het land. Bijna 80 procent van de bevolking is aimara, de grootste inheemse bevolkingsgroep van Bolivia.

Ook president Evo Morales behoort tot deze Indiaanse bevolkingsgroep. In de cultuur van de aimara's is het eigen rechter spelen geaccepteerd wanneer het gaat om onverbeterlijke boeven. Volgens de cultuur van de aimara's wordt iemand die voor de vierde maal in herhaling valt, uit de gemeenschap gestoten. Isaac Guarachi Mamani: "Als burgers een dief pakken en hem aan de politie uitleveren, zien ze dat de man kort daarna weer rondloopt. Om te voorkomen dat zo iemand vrijkomt, wordt hij gelyncht".

Gemeenschapsrecht
De situatie in El Alto baart de regering van president Evo Morales grote zorgen. Om het eigen rechter spelen in te dammen, bereidt de regering nu een wet voor waarbij het in dorpen die uitsluitend bestaan uit inheemse bevolking mogelijk wordt "gemeenschapsrecht" toe te passen, met eigen rechtsinstanties, die door de overheid erkend zijn. De huidige manier van eigen rechter spelen zal dan strafbaar zijn.