In de laatste week van december blikt Wereldnet terug op 2011 met Wereldnetters, en deze editie was wel heel bijzonder. Eline Jongsma, standplaats New York, maakte samen met haar man Kel O'Neill een paar prachtige films over de Nederlandse nazaten van de roemruchte VOC.

Het Empire Project, zo heet de verzameling films waarin Eline en haar man Kel de culturele sporen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie proberen terug te vinden in een aantal ontmoetingen met Nederlandse nazaten in Azië en Afrika.

Tweederangs Burghers
Het stel kwam op het project toen ze tijdens een reis in Sri Lanka op een etnische minderheid stuitten die 'Burghers' heten. Het gaat hier om een zogenaamd 'mixed race', mensen met Nederlands/Britse voorouders, veelal christelijk. Na de onafhankelijkheid van Sri Lanka zijn het letterlijk tweederangs Burghers geworden.

'Deze mensen deden me aan mijn eigen grootouders denken', zegt Eline. 'Mijn familie heeft Indisch bloed en die generatie, die mix van culturen, is aan het overlijden. Ik wilde die bijzondere verhalen graag vastleggen voor het te laat is. Ik ging een beetje graven en dan kom je dit soort gemeenschappen - met oud 'VOC-bloed' - overal tegen.'

Monnickendam in de jungle
Dat werd dus het uitgangspunt voor Empire, waarin steeds twee filmische portretten uit één land door elkaar worden gemixt. Zo zie je in Sri Lanka de al genoemde 'Burghers', maar ook het bizarre Hollandse dorp dat de steenrijke palinghandelaar Herman Steur midden in de jungle liet neerzetten.

'Herman Steur vestigde zich zo'n 30 jaar geleden in Sri Lanka en vond dat hij wat moest doen voor de vele daklozen. Omdat hij van oorsprong uit Monnickendam komt heeft hij een heel dorp in die stijl gebouwd, een heidens karwei voor de architecten natuurlijk. Omdat het dorp midden in de jungle staat kost het heel wat onderhoud om het overeind te houden. In het dorp wonen voornamelijk Boeddhistische Srilankanen.'

Hitler adoratie
'Maar we filmen ook het verhaal van de Nederlands/Indonesische man Yaakov die erachter kwam Jood  bloed te bezitten en die nu met gevaar voor eigen leven probeert een Joodse gemeenschap te vormen in Manado, Indonesië. Tegenover hem zien we Parmadi, lid van de Niederlande Kampfgruppe, die het nazi-regime verheerlijken. Dat weten we in Nederland niet, maar die Hitler-adoratie is vrij gangbaar in Indonesië.' 

Ook wordt de gemeenschap in Orania geportretteerd, een Zuid-Afrikaans dorp dat gekleurden en zwarten weert (zie foto boven). Hoe divers de mix ook is, het Wilhelmus kent iedereen en dat is wat de nazaten van de VOC bindt.

Repatriëring van lichamen
Eline Jongsma en Kel O'Neill zijn op dit moment in Nederland voor een aan Empire gelieerd project, 'Bakermat'. Een film over de repatriëring van lichamen die terug worden gevlogen naar het land van herkomst, met name naar voormalige koloniën zoals Suriname en Indonesië. Jaarlijks worden er vanuit Schiphol ongeveer 1400 overledenen naar andere landen toegestuurd, en ongeveer 600 Nederlanders komen uit het buitenland terug.

'Het wordt opgedragen aan een vriend die overleed in het vliegtuig van Amsterdam naar New York. Deze film is op 19 januari te zien in het Centrum Beeldende Kunst in Amsterdam Zuid-Oost en bij die gelegenheid is ook de Zuid-Afrika film van het Empire project te zien.

Overigens zijn Eline en Kel alweer druk bezig met het komende jaar. Dan richten ze zich, samen met het Nationaal Archief, op de West-Indische Compagnie. 'We filmen dan in Ghana, Brazilië en Suriname.' Wereldnet komt hier ongetwijfeld nog eens op terug.

Arabische Lente in Marokko
Waar Wereldnet ongetwijfeld in 2012 ook nog weer op terugkomt is de Arabische Lente, die ook in Marokko zijn sporen naliet. Sietske de Boer: 'Er zijn min of meer onder druk een aantal belangrijke dingen gebeurd, zoals een grondwetswijziging.'

'En er zijn vervroegde parlementsverkiezingen geweest die zijn gewonnen door de Islamisten. Wat dat betreft zie ik het somber in voor 2012, ik denk dat Marokko alleen maar conservatiever zal worden. De jongeren worden niet gehoord en krijgen geen kans.'

Dat en meer in de Wereldnetuitzending van woensdag 28 december!