Vakantie is allang niet meer waarvoor het ooit bedoeld was. Gingen we vroeger om uit te rusten van een lang jaar vol ontberingen, nu is vakantie vooral een belangrijk onderdeel van ons leven. Een reis met inhoud. Een ideale manier om de honger naar prikkels te bevredigen, zoals toeristoloog Ton van Egmond het noemt. Geen wonder dat  de Vakantiebeurs dit jaar als thema 'Meet the locals' heeft. We gaan tortilla's bakken in Guatemala, overnachten in de tent van een Mongools gezin of helpen de Masai de koeien te verzorgen. 

Lammert Bies is een van de vele Nederlanders, die in een ver buitenland een reisorganisatie heeft opgezet. In zijn geval, zo vertelde hij in Expat On Air op Radio Nederland Wereldomroep, is dat in Kazachstan. Om precies te zijn in het dorpje Zhabagly. Tien jaar geleden reisde hij daar als toerist door de nog ongerepte natuur en raakte onder de indruk. Samen met de Kazachstaanse vrouw die hij ontmoette zette hij Wild Natures op. 'Je kunt bij mij ook overnachten bij lokale inwoners die geen enkele andere taal spreken. We maken ook excursies naar dorpsbewoners die laten zien hoe ze nog op originele wijze - op koemest - hun brood bakken. Of paarden melken,' aldus Bies. 'Dat bevalt aan beide kanten erg goed.' Luister naar de uitzending van Expat On Air:

Rusteloze drang
Ton van Egmond, onderzoeker aan de NHTV Internationale Hogeschool Breda, is niet verbaasd. Hij doet al 32 jaar onderzoek naar toerisme en stelt vast dat de meeste toeristen tegenwoordig vooral 'geroutineerde reizigers' zijn. 'Ze hebben een rusteloze drang naar nieuwe prikkels,' stelt hij. Dan komen initiatieven zoals die van Bies in Kazachstan als geroepen. Van Egmond: 'Ontwikkelingslanden willen toerisme graag inzetten als armoedebestrijding of bijvoorbeeld natuurbehoud. Wat je nu ziet is dat ontwikkelingsorganisaties het omarmen, daardoor is er ook meer geld voor. Vrijwel ieder ontwikkelingsland wil het, de tijd is er nu rijp voor. Een van de grote problemen is de afhankelijkheid van de westerse markten, zoiets kan heel snel ook weer omslaan. Maar armoedebestrijding staat nu hoog op de agenda, dus veel landen springen er nu op in.'

Wildlife
'Vorige week belden er twee mensen die met de fiets wilden komen,' meldt Goof de Jong vanuit de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. De voormalig wiskundelaar heeft daar in de jaren negentig een reisbureau opgezet. Tot het jaar 2000 ging het prima met Nyati Travel. Het ging ook prima met Zimbabwe. Maar de politiek van Robert Mugabe, het van hun land jagen van blanke boeren en de aanhoudende stroom van slecht nieuws uit het Afrikaanse land brachten het toerisme een gevoelige klap toe. Inmiddels gaat het weer ietsje beter. 'De basis is er nog,' zegt De Jong. 'Er zijn nog hotels. Het landschap is er nog. De wildlife is er nog. Dus het is vrij gemakkelijk te herstellen.'

Sekstoerisme
Zimbabwe begint dus langzaam maar zeker weer te trekken. Overigens vooral bij, wat De Jong noemt, hoog opgeleide en goed voorbereide reizigers. 'En dat is maar goed ook, want Zimbabwanen zijn erg vriendelijk en beschaafd. Er is weinig prostitutie en dergelijke,' aldus de man achter Nyati Travel. Hij raakt een gevoelige snaar, want sommige Nederlandse toeristen/reizigers nemen het thema Meet the locals wel erg letterlijk. Vooral in Thailand, al mailt Theo de Wijs dat alle verhalen over Thailand als een groot seksparadijs overdreven zijn. 'Sommige media en menige luie journalist schrijven elkaar na en denken dat hier zelfs nog steeds de kinderprostitutie welig tiert. De werkelijkheid is heel anders. Er is een klein aantal plaatsen waar het sekstoerisme inderdaad is uitgegroeid tot een goed zichtbare inkomstenbron. Kinderprostitutie is allang uitgeroeid.'

Schaamte
Peter van Gurp, ook in Thailand, ergert zich wel enorm aan toeristen die zich niet aanpassen. 'In tegenstelling tot wat ze denken van Thailand, is de Thai zeer preuts en verlegen. Op het strand zal je geen Thai tegenkomen die een string draagt of topless loopt. Ook als ik zie hoe toeristen erbij lopen als ze een tempel bezoeken, schaam ik me wel eens dat ik een buitenlander ben,' zegt hij. 'Je bent als toerist altijd te gast in een ander land en dien je ook als dusdanig te gedragen.'  

Cementmolen
In de uitzending van Expat On Air bleek overigens dat wij als Nederlanders niet uniek zijn in ons soms onaangepast gedrag. Daphne Treurniet heeft samen met haar 'Palmero-man' een finca op La Palma - een van de Canarische eilanden. Ze heeft een aantal huisjes in de verhuur. Erfafscheidingen, daar doen ze niet aan op La Palma. En dat leidt tot opvallende gebeurtenissen. 'Zo parkeerde onlangs een Duits echtpaar met veel kabaal hun auto op onze oprit, gingen er eens lekker voor zitten en pakten hun lunch uit. Toen ik met vraagtekens in mijn ogen erop afstapte om te informeren wat er aan de hand was, kreeg ik direct de wind van voren,' vertelt Treurniet. Haar man zette de cementmolen naast hun lunchende stel, maar zelfs dat leidde niet tot een aftocht. Pas toen de Nederlandse er op wees dat dit niet echt een visitekaartje van de Duitsers was, bleken ze bereid de aftocht te blazen.

Voluntoerisme
Onderzoeker Ton van Egmond houdt zich alweer met andere zaken bezig, al hebben ook die alles te maken met het thema Meet the locals. Het gaat hem nu om het perspectief van verschillende bestemmingen. Wat wil de toerist en kan het toerisme in het betreffende land voldoen aan deze verwachtingen? 'Veel landen zeggen dat ze big spenders willen, maar zo werkt het niet. Vaak moet je heel concreet kijken wat er wel en niet kan. Je ziet nu in veel landen het 'voluntoerisme' opkomen, vrijwilligers die bij de lokale bevolking overnachten en daar verhoudingsgewijs veel geld opleveren. Dat levert voor de bevolking veel meer op dan de grote resorts. Daarvan vloeit het meeste geld weer terug naar de organisatie.' Goof de Jong in Zimbabwe herkent deze trend nu het land weer als veilig wordt gezien. 'Er melden zich veel jonge mensen die graag hun steentje bij willen dragen, bijvoorbeeld in een van de vele weeshuizen', zegt hij. Reisleider Bram Vergeer krijgt op de reizen in Ethiopie regelmatig het verzoek om een bezoek aan een weeshuis te regelen, voor veel reizigers een zeer heftige ervaring.

Accu opladen
Ook als het om vrijwilligerswerk gaat, laten de Nederlandse reisbedrijven zich niet onbetuigd. In Peru in een kindertehuis helpen en even later een Inca trail lopen? Het kan. En zo zijn er tal van andere voorbeelden te geven. Maar linksom of rechtsom, de tijd dat we gewoon 'even weg' gingen om de accu weer op te laden, lijkt echt voorbij. In Van Egmonds woorden: 'vakantie is niet alleen een verworven recht, maar voor velen ook een geaccepteerde plicht.'

Expat On Air is tussen 09.00 en 10.00 uur in heel Europa te beluisteren en wordt om 05.00 uur UTC herhaald op satelliet. De uitzendingen zijn als podcast beschikbaar en zijn terug te lezen en luisteren via internet.

foto: Mireille van der Werff