In de aanloop naar de Olympische Spelen van Beijing in 2008 stonden de kranten vol met verhalen over schendingen van mensenrechten. Maar rond de Wereldtentoonstelling in Shanghai die over twee maanden begint blijft het stil. Zijn we China-en-de mensenrechten-moe? 



Amnesty International reageert in eerste instantie geschrokken op de vraag of de organisatie campagne gaat voeren tijdens de Wereldtentoonstelling in Shanghai (1 mei-31 oktober). "Wanneer is de opening ook al weer?", vraagt Nicole Sprokel, de China-woordvoerster van Amnesty. Tijdens het evenement dat 70 miljoen bezoekers moet trekken en duurder wordt dan de Spelen in Beijing staan geen grote acties op het programma. Niet omdat de mensenrechten zijn verbeterd, maar omdat China ditmaal niet liegt. Sprokel:

"Dat is eigenlijk de reden waarom we er toen bovenop gesprongen zijn, met onze campagne. Omdat China zei: door deze Spelen zou het beter gaan met de mensenrechten. Dat zijn we vervolgens gaan checken en niets minder dan dat bleek waar. Want eigenlijk zijn de mensenrechten alleen maar verslechterd door die enorme evenementen, zoals de Spelen, en om die reden kijken we nu ook naar de Expo."

Laten sloffen
Het thema mensenrechten in China is Amnesty International dus niet vergeten. Maar de organisatie lobbyt nu af en toe in stilte. Zo heeft ze in november nog aandacht van de politiek gevraagd voor de mensenrechten in China tijdens de Shanghai Expo. Mariko Peters van GroenLinks pikte het op.

Bellen dus, met Mariko Peters. "Kunt u later terugbellen, ik moet even goed uitzoeken waar die motie ook al weer over ging", is het eerste antwoord. Een half uur later heeft het Tweedekamerlid de kennis weer paraat. In een motie pleitte ze voor een kritische expositie op de Wereldtentoonstelling, en die werd breed aangenomen. "Maar wat daarmee is gebeurd, weet ik eigenlijk niet." Er is gehoor aan gegeven, want afgelopen weekend is in het Dutch Culture Centre in Shanghai een tentoonstelling geopend met kritische Chinese artiesten. 

Peters geeft toe dat de politiek het onderwerp dit keer wat laat sloffen. Peters:

"Er is inderdaad nog weinig politieke actie op geweest. In ieder geval niet vergelijkbaar met rondom de Olympische Spelen destijds. Daar heb ik geen goede verklaring voor, behalve dat het misschien in de schaduw van de Olympische Spelen een beetje uit het blikveld is verdwenen. Tijdens de Olympische Spelen was er veel politieke discussie, maar die heeft nergens toe geleid. Mensen hebben zich toen knetterhard met hun hoofd tegen de Chinese muur gestoten. En zijn onterecht vergeten meteen weer op te staan en de energie op de Wereldexpo te richten. Ook al weet je dat je dan waarschijnlijk weer met je hoofd tegen de Chinese muur stuit.Maar ik denk dat toch uiteindelijk de aanhouder wint. Zeker in een land als China dat steeds meer afhankelijk is van de export."

Peters heeft naar aanleiding van dit telefoontje vandaag Kamervragen over dit onderwerp gesteld.

Muur van onwil
De Nederlandse cabaretier Erik van Muiswinkel die de Nederlandse sporters destijds opriep om de Olympische Spelen te boycotten, stootte ook tegen een muur van onwil. Overigens was dat niet zozeer een Chinese muur, maar het gebrek aan interesse bij Nederlanders. Van Muiswinkel:

"Ik dacht: ik probeer de discussie op te poken, ik probeer net zoveel informatie te geven als ik maar kan, met hulp van Amnesty International. Dan gaan de mensen zelf wel zien dat het een hele rare zaak is. Je moet niet denken dat dit land democratischer wordt, het wordt steeds gevaarlijker. Vooral voor de eigen mensen, maar op de langere duur ook voor ons. China heeft invloed in Afrika,,overal.  Maar die Wake Up Call is niet opgepakt. Integendeel. Men is buitengewoon cynisch. De sfeer die er in de jaren zeventig, tachtig, toen Amnesty ook is groot geworden, was: het is heel belangrijk voor ons allemaal. Maar nu wordt er niet meer op de mensenrechten gelet."

Dag van de Arbeid
"We hebben er domweg de capaciteit niet voor", legt een woordvoerder van FNV-Internationaal uit. Deze afdeling van de vakcentrale werkt al jaren samen met vakbonden in China en Hongkong om de arbeidsomstandigheden in de werkschuur van de wereld te verbeteren. "Wanneer begint het ook al weer?", vraagt de woordvoerder. Bij het horen van de openingsdatum, 1 mei, de Dag van de Arbeid, is het even stil aan de lijn. "Dat zou wel een mooi moment zijn om iets te ondernemen." Maar, zo meent de vakbondsorganisatie, je kunt nou eenmaal niet alles doen. "Onze Olympische actie krijgt nog wel een gevolg tijdens de Spelen in Londen van 2012."

De Spelen blijken niet alleen een uitputtingsslag te zijn voor de Olympische sporters. Ook politici, activisten en mensenrechtenorganisaties in Nederland lijken moegestreden. En China heeft van de Spelen in Beijing geleerd het thema mensenrechten niet meer aan te roeren.

Video: Erik van Muiswinkel te gast in de Wereldomroep studio:
[media:video_id: (bbvms ID: 1077895)]