Weinig wereldleiders op de driedaagse 'hongertop' van de VN-voedselorganisatie FAO in Rome. Wel kritiek op de geringe daadkracht van de gastheer. Pogingen daaraan tegemoet te komen zijn "schijnbewegingen", zegt de Amsterdamse hoogleraar Michiel Keyzer in het radiopogramma Nieuwslijn Supplement.

De Nederlandse ambassadrice bij de FAO, Agnes van Ardenne, miste Obama en de andere leiders niet. Onderhandeld was er al voor de top. En volgens Van Ardenne met succes: de FAO-leden werden het eens dat arme landen zelf een grotere rol gaan spelen bij de hongerbestrijding.

"Daarover hebben we hier zes weken moeten onderhandelen. Het is een gezamenlijk gedragen gevoel van verantwoordelijkheid, terwijl die tot nu toe op het bordje van de rijke landen werd gelegd."

Schijnbeweging
Maar van arme landen eisen dat ze met een voedselstrategie komen is een "schijnbeweging" denkt Michiel Keyzer, directeur van de Stichting Onderzoek Wereldvoedselvoorziening van de VU. De Wereldbank verwacht in ruil voor hulp sinds jaar en dag iets soortgelijks. "Zo'n concessie kunnen ze makkelijk doen."

Het rijke Westen klaagt al tijden over gebrek aan zeggenschap in de FAO. Bij het nemen van beslissingen heeft elke lidstaat één stem, waardoor rijke landen relatief gemakkelijk weggestemd kunnen worden door ontwikkelingslanden. Maar de rijke landen betalen wèl meer verplichte contributie.

Op zich is dat nog geen reden voor frustratie, denkt Keyzer die zelf bij de voorbereidende gesprekken in Rome was. Maar volgens hem is de FAO steeds meer een politiek forum geworden. Er kwamen door de jaren heen allerlei nieuwe activiteiten bij, en steeds meer geld stroomde naar lokale kantoren.

Diouf
"Dat is met name zo sinds het aantreden van [directeur generaal Jaques] Diouf. Daarvoor zat er een Libanees, en toen was het ook al een beetje zo dat als je een belangetje had en je wilde iets, de FAO een iets opener loket was dan bijvoorbeeld de Wereldbank."

Terwijl politici de FAO steeds meer "gebruikten", raakte de oorspronkelijke taak van de organisatie op de achtergrond: het verzamelen van statistische informatie over voedselproductie en honger. Informatie waaraan de wereld volgens Keyzer juist veel behoefte heeft.

Maar 'sterke' directeurs generaals zoals Diouf vinden statistieken niet belangrijk genoeg, denkt hij. Bovendien raakte de FAO onder de inmiddels 71-jarige Senegalees achterop bij de cruciale overgang naar het informaticatijdperk.

Het verklaart deels de terughoudendheid van rijke landen om meer verantwoordelijkheden af te staan aan de organisatie: "Schoenmaker, blijf bij je leest."

Opheffen
Inmiddels komt de kritiek al lang niet meer alleen van het Westen. Ook de Senegalese president Aboulaye Wade hekelde de FAO vorig jaar als een 'bodemloze put'. Maar een erkende VN-organisatie hef je niet zo makkelijk op, zegt Keyzer.

"Als je het doet komt het de facto neer op verregaand reorganiseren. Alleen hebben donorlanden in die reorganisaties een minderheid. Dus je gaat òf een nieuwe organisatie oprichten waarin ze een meerderheid hebben - maar dan voelen de Afrikaanse landen er niets voor - òf je betrekt de Afrikaanse landen er weer bij en dan zit je gewoon met een nieuw soort FAO."

Ondertussen stapelen de uit onvrede geboren afsplitsingen zich op. Twee zitten er zelfs net als de FAO in Rome. Samengewerkt wordt er wel, maar echt aanvullen doen de organisaties elkaar niet.

Commissie
Op de hongertop in Rome is na de publicatie van een slotverklaring verder gepraat achter gesloten deuren. Een oplossing voor de patstelling rond de FAO kwam niet in zicht. Wel is er gedebatteerd over een grotere rol voor een bestaande FAO-commissie over voedselzekerheid - de CFS - met het oog op een nieuwe voedselcrisis zoals die van vorig jaar.

De commissie zou een coördinerende rol moeten krijgen, met wellicht meer inbreng voor de donorlanden. "Het is een klein beestje met een grote naam", relativeert professor Keyzer. Maar één ding blijkt volgens hem wel, na al die onwenselijke verbrokkeling rond zo'n belangrijk thema als voedsel en honger.

"Ze vinden dat het nu toch eens anders moet."

Foto: Jaques Diouf (c) FAO/Giulio Napolitano