Voor het eerst worden alle Europese holocaust-archieven gebundeld in één databank, de European Holocaust Research Infrastructure (EHRI). Onderzoek naar de jodenvervolging wordt ‘democratisch en voor iedereen openbaar’. Het Nederlandse NIOD krijgt de leiding over het project.

Kinderen en kleinkinderen van holocaustslachtoffers zijn vaak lang op zoek naar de puzzelstukjes die het verhaal vertellen over de deportatie van familieleden. Documenten, die getuigen van de gruwelen, liggen nu nog verspreid over verschillende archieven in meerdere Europese landen.

Aan die versnippering komt een eind met de komst van de nieuwe databank waarin 13 Europese landen en Israël hun holocaustarchieven bundelen. Vooral archieven uit het voormalig Oostblok worden nu eindelijk voor iedereen toegankelijk.

7 miljoen euro
‘Het is een morele plicht van de Europese Unie om het gedachtegoed levend te houden,’ zegt Robert-Jan Smits, Nederlands topambtenaar bij de EU die EHRI met 7 miljoen euro subsidieert. ‘Vergeet niet dat het nieuwe Europa verrees uit de as van de crematoria in Auschwitz,’ zegt Smits.

Dinsdag vond in Brussel de lancering plaats van EHRI waarvan de leiding in handen komt van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). ‘Wij hebben veel ervaring met internationale projecten,’ zegt NIOD-projectleider Conny Kristel. ‘Nederland heeft in Europa de reputatie dat het als klein land veel verschillende partners bijeen kan brengen om iets moois tot stand te laten komen.’

Volgens Kristel is het EHRI bedoeld voor zowel professionele onderzoekers als privé-personen die op zoek zijn naar informatie over gedeporteerde familieleden.
‘Onderzoek naar de jodenvervolging wordt democratisch,’ zegt Michal Frankl, namens het Joods Museum in Praag partner in het Europese project EHRI.

Val van de Muur
Na de tweede wereldoorlog verdwenen in Oostbloklanden de meeste holocaustarchieven achter gesloten deuren. Frankl: ‘De geheime politie waakte erover.’ Maar nu ze, twintig jaar na de val van de Muur, eindelijk openbaar worden, wordt het gemakkelijk voor mensen om ‘de puzzel te leggen’.

‘Neem het voorbeeld van Nederlandse joden die werden afgevoerd naar Theresienstadt. Om te achterhalen wat er met hen precies is gebeurd, moest je tot nu toe gaan zoeken in archieven in Amsterdam, Praag of Jeruzalem. Straks, als EHRI operationeel is, kun je online meteen vinden wat je nodig hebt.’

Volgens Frankl is het van groot belang dat jongeren in Europa de geschiedenis van de holocaust kennen. ‘Niet om de dorre feiten, maar om de betékenis te begrijpen, namelijk: dat het één geworden Europa het directe gevolg is van de holocaust.’

Verder in Nieuwslijn Supplement:

• De anti-terreur inlichtingen operatie van de NAVO in de Middellandse Zee wordt sinds een paar dagen geleid door de Nederlandse commandeur Michiel Hijmans.
• Radboud Ziekenhuis lanceert een online zelftest voor erfelijke borstkanker.