Als een Nederlander in het buitenland overlijdt zijn op de erfenis vaak regels uit meer dan één land van toepassing. Binnen Europa is dat beter geregeld dan erbuiten. Toch blijkt het vaak onverwacht ingewikkeld. Als je in een ander land woont moet je veel zelf regelen, waarschuwt expert Mark Zonnenberg in het radioprogramma Expat On Air.
De eerste vraag voor veel Nederlanders in het buitenland luidt: wanneer vallen we onder het Nederlands erfrecht, en wanneer onder dat van het land waar we naartoe zijn verhuisd? Daar begint ook meteen de verwarring. Want duidelijke afspraken zijn er op dit punt niet. Ook niet in de verder zo van regels vergeven Europese Unie.
"Ik woon sinds 1959 in Duitsland, maar heb ook geld op een Nederlandse bank. Welk erfrecht is van toepassing: Duits of Nederlands?" vraagt Jan Madarasz in Expat On Air. Volgens Nederland het Duitse, zogauw iemand daar vijf jaar of langer woont. Maar Duitsland kijkt naar het paspoort. En dat van Madarasz is Nederlands...
Heen en weer
Brussel biedt hier uitkomst, vertelt Mark Zonnenberg, die zich bij het Amsterdamse Berkenhout Finance specialiseert in expatproblemen. Want "als mensen zich heen en weer geslingerd voelen tussen twee landen, en ze willen de onduidelijkheid wegnemen, dan zijn beide landen verplicht daaraan mee te werken. Op grond van het Europese verdrag."
Daarvoor moet een elders in Europa wonende Nederlander wèl eerst zelf de verschillende belastingdiensten benaderen. "Ik kan me voorstellen dat ze daar huiverig voor zijn", zegt Zonnenberg. "Je wil natuurlijk zo weinig mogelijk belasting betalen, en dan denken mensen: dadelijk willen ze allebei." Toch maar doen, is zijn conclusie.
Pogingen om het een en ander op Europees niveau te regelen, liggen gevoelig: het harmoniseren van de verschillende systemen in alle lidstaten zou "onvoorstelbaar zijn", gaf de Europese Commissie in 2005 toe bij de publicatie van een 'green paper' over het onderwerp.
Wel wil Eurocommissaris Jaques Barrot dat burgers in de toekomst zelf kunnen kiezen waar ze hun zaakjes onderbrengen, en dat dat nog maar in één land tegelijk hoeft te zijn. Dat was vorige maand de uitkomst van een discussie die al in 2004 begon, onder het toenmalige Nederlandse EU-voorzitterschap.
Begin een BV
Voorlopig is het nog maar een voorstel. Nu gelden niet alleen verschillende regels om te bepalen onder welk erfrecht iemand in het buitenland valt: ook het land waar de erfgenamen wonen maakt verschil. Daardoor geldt op papier soms twee keer successierecht, al betaal je in de praktijk meestal alleen het hoogste tarief.
Nog ingewikkelder wordt het als er sprake is van onroerend goed. Naast het land waar iemand woont, het land waar iemand een paspoort heeft, en het land waar de erfgenamen wonen, kan ook het land waar een huis staat, rechten doen gelden. "Waar dat gevestigd is, is leidend" zegt Mark Zonnenberg.
"Ik heb een hartstikke leuk huisje in de Auvergne", e-mailt Marianne van der Kolk vanuit Frankrijk. "Mijn man is in Nederland overleden en we waren in gemeenschap van goederen getrouwd. Wie betaalt waar?"
Frankrijk staat in Europa aan de top wat betreft belastingen op de erfenis. Het advies van Mark Zonnenberg is daarom dat de Nederlandse erfgenamen in Frankrijk een BV beginnen, en de aankoop van het huis daarin onderbrengen. Als 'lening' van hun ouders. Daarna kan ieder jaar vrij een bedrag worden geschonken.
Niet blind staren op geld
Creatief zijn en omzeilen is dus het devies. Wel is belangrijk dat je daarbij niet alleen kijkt naar het land waar het minste betaald hoeft te worden - landen zoals bijvoorbeeld Portugal, waar je als weduwe of kind helemaal niets schuldig bent - maar ook naar de andere rechten en plichten die ergens gelden.
In veel Europese landen is er bijvoorbeeld een vast percentage waarop de kinderen altijd recht houden, zelfs als ze onterfd zouden worden. Een erfenisje van de Franse keizer Napoleon, die de macht van de adel wilde doorbreken door bezittingen van edellieden bij hun overlijden te laten verdelen. Vooral Groot-Brittannië is daar altijd fel op tegen geweest.
Tweede huwelijk
Is iemand voor de tweede keer getrouwd, dan heeft die partner in Frankrijk nog altijd minder rechten ten opzichte van de kinderen dan in bijvoorbeeld Nederland. Ook worden lang niet alle samenlevingsvormen in alle Europese landen automatisch erkend.
Wat bijvoorbeeld te denken van een Nederlandse vrouw die met haar Bulgaarse vriend in Amsterdam woonde, en daar een testament liet opmaken met haar als begunstigde? De Bulgaarse familie is het er niet mee eens, en de Nederlandse vriendin durft zich niet in Bulgarije te vertonen, zegt luisteraar Baul Verhulst.
De 'Rijswijkse route'
Nederland blijkt op zijn beurt dwars te liggen bij het uitbetalen van lijfrentes aan overlevende partners zonder Nederlandse nationaliteit, vertelt de in Litouwen woonachtige en met een Litouwse vrouw getrouwde Harry Janssen.
"Van de verzekeraar krijg ik te horen dat dat een probleem is", zegt Janssen, "omdat de begunstigde dan een Nederlands burgerservicenummer zou moeten hebben. Je kan zo'n nummer vanuit hier aanvragen, maar ik krijg ook te horen dat dat verschrikkelijk ingewikkeld is."
Ook in dit geval adviseert Mark Zonnenberg creatief met de regels om te gaan: als inwoner van de Europese Unie kan de Litouwse vrouw van Harry Janssen zich vrij vestigen in Nederland. Ook als dat maar voor korte tijd is.
"Rijswijk is daar de ideale stek voor, dat weet ik toevallig uit ervaring. Als je daar een huisje huurt en je registreert jezelf bij de gemeente, dan krijg je een week later netjes je sofinummer op de deurmat. Vervolgens schrijf je je weer uit, maar dat nummer wordt nooit meer gewist."
Zelf verantwoordelijk
Zonnenberg geeft toe dat zulke constructies eigenlijk te gek voor woorden zijn. Maar zolang het erfrecht in Europa niet alleen gebaseerd is op verschillende systemen maar op eeuwenoude vijandschappen tussen landen als Frankrijk en Groot-Brittannië, zal er niet snel een oplossing komen.
Ook niet als de Europese Commissie zijn zin krijgt, en alle lidstaten - inclusief de dwarsliggende Britten - akkoord gaan met het voorstel Europese expats zelf de keuze te laten tussen het land waarvan ze staatsburger zijn en het land waar ze zijn gaan wonen.
In de tussentijd is het slim te kiezen voor landen waarmee Nederland een apart verdrag heeft, zegt Mark Zonnenberg. In Europa zijn dat alleen Zwitserland, Zweden, Finland, Oostenrijk en Groot-Brittannië. Maar zelfs dat maakt een gang naar de notaris of advocaat volgens hem allesbehalve overbodig.
Expat On Air
Foto: flickr.com / Foley
E-mail deze pagina
Print deze pagina
Ik woon al meer dan 40 jaar in Canada en ben Canadese. Mijn vader ook.
Ik heb een broer in Nederland die het hollandse natioaliteit en Canadese nationaliteit heeft. Als er wat met mijn vader of ik gebuert moet hij dan nederlandse belasting betaalen over wat hij gaat erfen van ons. Het bedrag zal meer dan 100000 euros zijn. Als zijn kinderen wat erfen moeten hun dan belasting er over betalen?
Geachte M,
Wij, mijn vrouw en ik wonen sinds juni 2008 in Duitsland. Wij hebben samen een Nederlands testament op laten maken in NL. Nu willen wij denk ik onder het Nederlands erfrecht vallen, dus dat moet in het testament beschreven worden. We hebben een koopwoning hier in Duitsland. Stel, 1 van ons komt te overlijden, kunnen we dan een Duits testament laten opmaken dat de langstlevende het woonrecht behoud, of is dat niet nodig.
Wij hebben n.l. gehoord dat we een zelfgeschreven testament kunnen schrijven, (het z.g. Berliner Testament) met daarin, wat we precies willen + dat de langstlevende in de woning kan blijven, of kunnen de kinderen hun deel al op eisen.
Er zijn 4 kinderen, 2 van mij uit een vorig huwelijk en 2 van mijn vrouw uit een vorig huwelijk.
Mijn ouders wonen in Nederland en ik zelf woon nu 8 jaar in de Verenigde Staten. Mijn vraag is wat er gebeurt als mijn ouders voor mij een erfenis achter laten. Waar moet ik dan belasting betalen, in Nederland of de Verenigde Staten. Word er hier gekeken naar de woonplaats van mijn ouders of de woonplaats van de erfgenaam?
Geachte heer/mevrouw,
Of de nederlandse belastingdienst nog heffingsbevoegd is hangt helemaal van uw situatie af.
Wanneer ben u uitgeschreven uit Nederland en wanneer was de laatste belastingaanslag vastgesteld door de Nederlandse belastingdienst?
Wie zijn de erfgenamen en waar wonen deze?
Vervolgens moet er eveneens naar de waarde/omvang van de nalatenschap gekeken worden, want misschien valt deze wel geheel onder de vrijstellingen (bij een kleine nalatenschap).
Vriendelijke groet,
Mark Zonnenberg
Langer dan 10 jaar Nederland verlaten: Geen Nederlandse erfbelasting meer.
Korter dan 10 jaar: Nederland en Frankrijk willen heffen.
Geen verdrag voor erfbelasting met Frankrijk. Wel heeft Nederland besluit voorkoming dubbele heffing, doch dat zal niet geheel helpen.
Geachte heer/mevrouw Rompes,
De 10 jaarsperiode gaat pas lopen als de laatste belastingaanslag definief is vastgesteld.
Veel mensen maken de denkfout dat deze direct op het moment van vertrek al gaat lopen.
Verder is er met betrekking tot het successierecht (belasting) en schenkingsrecht (belasting) inderdaad geen Belastingverdrag tussen Nederland en Frankrijk. wel heeft men in 1989 ooit het voornemen gehad om dit te gaan regelen, echter naast een geparafeerd concept tussen Nederland en Frankrijk is dit ooit afgemaakt, waardoor we nu nog steeds geen Verdrag op dit gebied met Franrijk hebben. Als je na gaat hoeveel Nederlanders in Frankrijk wonen gewoon te gek voor woorden.
Vriendelijke groet,
Mark Zonnenberg
Geachte heer de Graaf,
Leuke vraag, echter dit hangt ook af van de wetgeving van het andere land (Verwegistan?).
Sommige landen heffen de belasting namelijk bij de ontvanger en andere bij de schenker, vandaar.
Nieuwe reactie inzenden