CANCÚN (RNW/ANP) - Op de VN-klimaattop in de Mexicaanse stad Cancún is tot opluchting van velen een aantal afspraken gemaakt in de strijd tegen klimaatverandering. De meer dan 190 landen kwamen overeen een groen fonds op te richten, ontbossing tegen te gaan en technologie en kennis uit te wisselen.

De afspraken vormen geen juridisch bindend wereldwijd verdrag, maar zorgen er wel voor dat er weer schot in de onderhandelingen komt. Vorig jaar mislukte de klimaattop in de Deense hoofdstad Kopenhagen, waarna gevreesd werd dat ook Cancún nergens toe zou leiden. Op de resultaten van zaterdag kan volgens de onderhandelaars op de volgende top in 2011 in Zuid-Afrika verder worden gebouwd.

'Dit is een nieuw tijdperk van internationale samenwerking rond klimaatverandering', aldus de Mexicaanse minister van Buitenlandse Zaken Patricia Espinosa. Ook Christiana Figueres, hoofd van het VN-klimaatbureau Unfccc, sprak van een historische gebeurtenis. 'Het is de eerste keer dat landen het eens zijn geworden over zo'n uitgebreid pakket aan instrumenten en maatregelen die vooral ontwikkelingslanden zullen helpen.'

Positief
Staatssecretaris Joop Atsma toonde zich in Cancún ook blij met de voortgang. 'Het kan altijd beter, perfecter. Maar betekenisvolle stapjes zijn gezet in de goede richting.' Volgens Atsma is het resultaat van de top 'positief en realistisch' en is er 'volop werk aan de winkel voor alle partijen om de nu gemaakte afspraken te realiseren'.

De top verliep moeizaam. Japan wierp een schaduw over het proces door te herhalen dat het land geen verlenging wilde van het Kyotoprotocol. Tokio is daartegen omdat die afspraken geen eisen stellen aan China en door de VS niet zijn geratificeerd. Ontwikkelingslanden, die nu al kampen met de gevolgen van klimaatverandering, willen Kyoto echter niet loslaten voordat er een ander verdrag is.

Compromis
Na veel diplomatie werd een compromistekst opgesteld waar ook Japan zich in kon vinden. Daardoor kan volgend jaar wederom over Kyoto worden gesproken en zijn de ontwikkelingslanden gerustgesteld. Ondertussen blijven de onderhandelingen voor een wereldwijd verdrag ook doorlopen.

Na Japan roerde Bolivia zich. President Evo Morales was als een van de weinige regeringsleiders aanwezig op de top en liet dat merken ook. Het land verzette zich tegen de weinig inhoudelijk afspraken, tegen achterkamertjespolitiek en tegen marktwerking bij het tegengaan van ontbossing.

Bolivia
Uiteindelijk werden de bezwaren van Bolivia door gastland Mexico niet als groot bezwaar gezien en kon het proces toch worden afgerond. 'De regel is dat er consensus wordt bereikt. Dat is wat anders dan unanimiteit en heel wat anders dan een veto van een delegatie over een overeenkomst die door zoveel werk kan worden bereikt', aldus Espinosa.

Bolivia reageerde woedend en kondigde aan een rechtszaak aan te spannen voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. De landen die zich op eerdere klimaattoppen lastig opstelden, zoals de VS, India en China, stemden allen in met de nieuwe afspraken. Hun stemmen werden in de plenaire zaal dan ook met groot applaus ontvangen.

De belangrijkste afspraken van Cancún op een rijtje

HET TEGENGAAN VAN KLIMAATVERANDERING:

- De tekst dringt aan op ,,diep snijden'' in de uitstoot van
broeikasgassen, die verantwoordelijk worden gehouden voor de opwarming van
de aarde. Op die manier moet worden voorkomen dat de aarde de komende jaren
meer dan 2 graden Celsius warmer wordt dan voor het industriële tijdperk.
Ook wordt onderzocht of een maximale stijging van 1,5 graad uitvoerbaar is.

- De tekst eist dat rijke landen hun uitstoot met 25 tot 40 procent
verminderen in 2020 ten opzichte van 1990. Deze afspraak is gemaakt in een
werkgroep over het Kyotoprotocol en geldt dus niet voor de Verenigde
Staten.

 - De tekst biedt ruimte voor een onderzoek naar marktmechanismen die arme
landen kunnen helpen hun uitstoot te verminderen. De voorstellen die
daaruit komen zullen op de volgende klimaattop in 2011 in Zuid-Afrika
worden besproken.

HULP VOOR ARME LANDEN:

- Er wordt een nieuw internationaal orgaan (het Groene Klimaat Fonds)
opgericht, dat geld van rijke landen doorspeelt aan arme landen die kampen
met de gevolgen van klimaatverandering. De Europese Unie, de Verenigde
Staten en Japan hebben daarvoor toegezegd tot en met 2012 jaarlijks 30
miljard dollar ter beschikking te stellen. Dat bedrag zal tot 2020 oplopen
tot 100 miljard dollar per jaar. Daarmee zijn de toezeggingen van de
klimaattop in Kopenhagen vorig jaar nu officieel vastgelegd.

 - De Wereldbank zal de interim-beheerder worden van het Groene Klimaat
Fonds, voor een periode van drie jaar.

- Er komt een raad van bestuur van 24 leden, die het Groene Klimaat Fonds
gaat leiden. Daarin zijn afgevaardigden van rijke en arme landen gelijk
vertegenwoordigd en mogen ook eilandstaten, die het water letterlijk aan de
lippen staat, meepraten.

- Er komt een Klimaat Technologie Centum en Netwerk om te helpen bij het
verspreiden van de kennis en technologie die nodig zijn om
klimaatverandering tegen te gaan en om landen aan te passen aan de gevolgen
van klimaatverandering.

VERMINDEREN VAN ONTBOSSING:

- De tekst ondersteunt de inspanningen om het verwoesten van bossen tegen
te gaan, een belangrijke oorzaak van klimaatverandering omdat bossen veel
broeikasgassen opnemen. Vraagt de ontwikkelingslanden plannen te maken. De
tekst gaat niet in op de rol van de markt bij het tegengaan van ontbossing.

- Roept alle landen op de rechten van de inheemse bevolking te respecteren. 

 TOEKOMST VAN HET KYOTOPROTOCOL:

- Roept rijke landen op nieuwe onderhandelingen aan te gaan over het
verminderen van de uitstoot van broeikasgassen onder het Kyotoprotocol, dat
in 2012 afloopt, ,,om te voorkomen dat er een gat ontstaat'' tussen de
periodes waarvoor afspraken gelden.

- Vooralsnog zijn landen niet verplicht hun doelstellingen voor na 2012
vast te leggen onder het Kyotoprotocol. Vooral Japan is tegenstander van
een tweede termijn. Dat komt omdat aan China geen eisen worden gesteld en
omdat de Verenigde Staten het protocol niet hebben geratificeerd. Japan wil
een akkoord waar ook deze twee grote vervuilers onder vallen.