De Belgische katholieke kerk blijft zich hullen in vaagheid over de stortvloed aan schandalen door kindermisbruik. Het ‘Rapport Adriaenssens’  dat spreekt van grootschalig geïnstitutionaliseerd misbruik schokte afgelopen vrijdag heel België. Maandag was er een  persconferentie door aartsbisschop André Léonard van Mechelen en twee collega’s waarvoor de voltallige Belgische pers was uitgerukt. Opening van zaken, helderheid is wat men verwachtte, maar de kerk blijft gesloten.

‘Het is wéér niks’ verzucht een Vlaamse journalist. ‘Ze houden het gewoon vol.’. ‘Incroyable’ is het commentaar van een Waalse collega. Zowel pers als publiek in België is diep verontwaardigd door het rookgordijn dat de katholieke kerk nog steeds in stand houdt.

Onduidelijk
Zelfs de VRT uitzending waarin bisschop Léonard keihard aan de tand werd gevoeld na de persconferentie liet de kijkers achter met de vraag ‘Heeft hij nou iets gezegd?’ De enige toezegging van de kant van de clerus is de belofte dat er een centrum voor ‘erkenning, heling, herstel en verzoening’ komt. Waar, wanneer, en wie dat gaat leiden blijft –opnieuw - onduidelijk.

Monopolie
Professor Peter Nissen is hoogleraar ‘cultuurgeschiedenis van de religiositeit’ aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Het koppig volharden in vaagheid van de Belgische katholieke kerk -terwijl dat nu écht niet meer kan -  verbaast hem niet echt:

‘De kerk is eigenlijk gewend geweest, zeker ook in België waar de Rooms-katholieke kerk een monopoliepositie heeft op levensbeschouwelijk gebied, dat ze haar eigen wetten kon stellen. Dat ze haar eigen spelregels bepaalde ook wat betreft de manier waarop ze communiceerde met de wereld om haar heen. En als er nu zaken naar buiten komen die fataal zijn voor het imago van de kerk, dan weten ze daar heel moeilijk mee om te gaan.’

Justitie
Wat de Belgische pers eigenlijk verwachtte van de persconferentie van maandag was dat de kerk het onderzoek uit handen zou geven. Het overdragen aan Justitie had inderdaad helderheid kunnen geven, en had de gemoederen enigszins kunnen bedaren. Nissen denkt dan ook dat de kerk daar niet meer aan ontkomt. Volgens hem is de maatschappelijke verontwaardiging nu tot een zo grote hoogte gestegen dat het inschakelen van Justitie onvermijdelijk wordt; niet meer of minder dan ‘damage-control’

Het overdragen aan justitie is ook waar in België met name door de slachtoffergroepen al herhaaldelijk om gevraagd is. Het doet dan nauwelijks ter zake of de misdaden al dan niet verjaard zijn; openheid is waar het om gaat.

Soft
Een gebaar van de kerk is het beloofde ‘Centrum voor Erkenning’. Dat moeten we volgens Nissen zien als een doekje voor het bloeden. Hoewel;  ‘Nou eigenlijk nog minder dan dat. Ze stellen iets in het vooruitzicht waarvan ze zelf ook nog niet weten hoe dat nu gaat functioneren.  Voorlopig is er dan een infopunt… ja het klinkt allemaal heel vaag en het klinkt allemaal heel soft, ook de omschrijving ervan, terwijl slachtoffers zeggen ‘het is belangrijk dat er ook recht gedaan word.’

Kortom; de hoogleraar religiositeit vindt dit centrum eigenlijk alleen maar nóg een klap in het gezicht van de slachtoffers.  

De vraag reist of de kerk in België dit gaat overleven. De eerste reactie van de gelovigen is ‘Natuurlijk, in 2000 jaar heeft de kerk tientallen zware crises overleefd, dit gaat ook wel weer over’. Maar Peter Nissen vind deze crisis toch anders. Tot nu toe kwam de dreiging altijd van buiten de kerk , de Franse revolutie, de verlichting, de industrialisatie, het gevaar kwam van elders. Maar dit keer:

‘Dit is nu een crisis die uit de schoot van de kerk zelf voortkomt en die haar geloofwaardigheid enorm aantast. Ja ehh, de kans is heel groot dat ze alleen nog maar verder zal krimpen, zal verschrompelen tot een religieus genootschap van een te verwaarlozen minderheid…’

Eén ding staat in elk geval als een paal boven water wat Nissen betreft; er moet totale openheid komen, en wel meteen. Wéér een kerkcommissie die zelf het eigen instituut onderzoekt zal alleen maar hoongelach opleveren.