De Javaanse neushoorn is uitgestorven in Vietnam. Dat blijkt uit onderzoek van het Wereld Natuur Fonds (WNF) in samenwerking met de International Rhino Foundation (IRF). Het laatste exemplaar is waarschijnlijk door stropers afgeschoten. De Javaanse neushoorn is het meest bedreigde landfzoogdier ter wereld en komt nu alleen nog voor op het Indonesische eiland Java. Daar leeft nog een populatie van minder dan vijftig van deze dieren.

Oorspronkelijk strekte het leefgebied van de Javaanse neushoorn zich uit van India tot grote delen van Indonesië. Begin 2000 was dit areaal teruggebracht tot twee kleine gebiedjes op het eiland Java en in Vietnam. Met name de populatie in de Vietnamese Cat Tien regio was kwetsbaar. De hier toen nog levende exemplaren – circa 6 stuks in totaal– werden in 1988 bij toeval ontdekt door een jager. Omdat de neushoorn zich in de jaren daarvoor niet had laten zien, werd tot op dat moment al gevreesd voor zijn uitsterven op het Aziatische vasteland.

DNA-onderzoek
In het onderzoek van WNF en IRF werd het DNA van een neushoornkarkas vergeleken met dat van de laatste neushoornuitwerpselen die in het Vietnamese Cat Tien Nationaal Park zijn gevonden. Het karkas, van een vrouwelijk exemplaar, werd in 2010 gevonden in de bossen van het park. Er werd een kogel aangetroffen in één van de poten en de hoorn was verdwenen, wat aannemelijk maakt dat stropers het dier hebben gedood.

WNF heeft zich, samen met diverse andere natuurbeschermingsorganisaties, hard gemaakt om de Javaanse neushoorn in Vietnam voor uitsterven te behoeden. Daarbij is keer op keer gewaarschuwd dat Vietnam onvoldoende maatregelen neemt om stroperij en aantasting van natuurgebieden tegen te gaan. ‘In Vietnam wordt op bijzonder grote schaal gestroopt. Het uitsterven van de Javaanse neushoorn is exemplarisch voor het treurige lot dat veel andere diersoorten in het land lijkt te wachten’, zegt WNF-directeur Johan van de Gronden.

Ook soorten als de Indo-Chinese tijger (nog circa 15 dieren), de Aziatische olifant (minder dan 100 dieren) en de saola (een geitachtig beest dat in 2004 voor het laatst werd gezien), staan op het punt om voorgoed uit Vietnam te verdwijnen. Het WNF roept de Vietnamese regering dan ook op om snel meer parkwachters op te leiden en strenger toe te zien op de naleving van wet- en regelgeving voor stroperij.

Wereldwijde stroperij
Daarnaast waarschuwt WNF voor de gevolgen van de massale stroperij van neushoorns die momenteel wereldwijd plaatsvindt. Alleen al in Zuid-Afrika werd vorig jaar een record-aantal van 300 neushoorn gestroopt en dat aantal lijkt in 2011 toe te nemen. Georganiseerde misdaadbendes schieten de dieren vanuit helikopters neer, zagen de hoorn af en zijn snel weer vertrokken. De hoorn is uiterst kostbaar; er wordt tot wel 40.000 euro per kilo voor betaald, met name op de zwarte markt in China en Vietnam. In deze landen gelooft men dat de hoorn kanker geneest en de potentie verhoogt, terwijl daar geen wetenschappelijk bewijs voor is. De hoorn van een neushoorn bestaat overigens uit hetzelfde materiaal als menselijk haar.

Deze zomer werd in Nederland zelfs de hoorn van een neushoorn gestolen uit het Natuurhistorisch museum in Rotterdam. De hoorn is zo gewild omdat die tot wel 40.000 euro per kilo opbrengt op de zwarte markt in vooral China en Vietnam.

Krakatau-vulkaan
De toename van stroperij maakt ook de laatste groep Javaanse neushoorns extra kwetsbaar. Bovendien leven deze dieren op de punt van het Indonesische eiland Java, aan de voet van de nog werkzame Krakatau-vulkaan. WNF bekijkt momenteel of het mogelijk is om de groep - waarin nog voldoende genetische variatie bestaat om te kunnen voortbestaan - te splitsen en een deel van de neushoorns onder te brengen in nieuw leefgebied. Een dergelijke actie bleek helaas niet mogelijk in Vietnam, wegens gebrek aan voldoende veilig leefgebied.

Videobeelden Javaanse neushoorn (bron: WNF)
Video 2
Video 3
video 4