Het vonnis dat Nederlandse pensionado's niet gediscrimineerd zijn bij de invoering van de verplichte zorgverzekering, was een klap voor de Stichting Belangenbehartiging Nederlandse Gepensioneerden in het Buitenland (SBNGB). Voorzitter Cees van der Wiel kijkt terug op zes jaar strijd.

Bij de inwerkingtreding van de Zorgverzekeringswet op 1 januari 2006, werd gepensioneerde Nederlanders in verdragslanden hun particuliere ziektekostenverzekering ontnomen. Ze moesten zich inschrijven bij de publieke zorg in hun woonland. De plaatsvervangende premie werd ingehouden op hun pensioen, AOW, etc.

Maar die premie stond in geen enkele relatie tot de kwaliteit van de daarvoor geboden zorg. Wat betreft die kwaliteit, zijn bijvoorbeeld Griekenland en Zweden niet te vergelijken. Toch gingen Nederlanders in deze twee landen precies hetzelfde betalen.

Kort geding
Eind 2005 spande de SBNGB een kort geding aan tegen de verzekeraars. De rechter stelde dat niet zij, maar de overheid de feitelijke veroorzaker was. De minister van VWS beloofde vervolgens te zorgen voor verzekeringen die de zorg in het woonland zouden ophogen tot het niveau van het Nederlandse basispakket.

Maar de Nederlandse verzekeraars weigerden dat, omdat ze het bedrijfseconomisch niet verantwoord vonden. En de minister liet na - ondanks vroegtijdige inbreng onzerzijds - erop toe te zien. In plaats daarvan werden aanvullende verzekeringen uitgebracht, tegen onrealistische premies en voorwaarden.

De Stichting slaagde er wel in om voor de rechter af te dwingen dat de inhoudingen werden aangepast aan de uitgaven voor de publieke zorg per woonland. Daardoor besparen gepensioneerden in bijvoorbeeld Spanje nu zo'n 100 euro per maand. Sinds onze actie begon, is dat al opgelopen tot meer dan 8000 euro!

Dubbel betalen
Een ander probleem was dat in veel verdragslanden de publieke zorg betaald wordt uit de algemene middelen. Iedereen die in dat land inkomstenbelasting betaalt, betaalt er al aan mee. De Nederlandse inhoudingen betekenen dus dat er in veel gevallen dubbel betaald wordt voor diezelfde zorg.

De overheid erkent dit ernstige probleem, maar verschuilt zich achter het gebrek aan fiscale harmonisatie en coördinatie binnen de EU. De zaak kwam vervolgens voor de Raad van State, het hoogste rechtscollege voor bestuursrecht. Maar die verklaarde na herhaald uitstel onze eis niet ontvankelijk.

De reden: wij hadden geprocedeerd op grond van een 'aanwijzing' - de aankondiging van de inhouding - maar hadden dat moeten doen op grond van een 'besluit' - de rekening van de uiteindelijke inhouding. Dit vonnis werd later in gerechtelijke kringen aangemerkt als 'rechtsweigering'.

Europees Hof
Wel kregen wij na uiterst gedegen onderzoek de onvoorwaardelijke steun van de Nationale ombudsman, die persoonlijk de minister benaderde teneinde de aandacht te vestigen op de onrechtmatigheid van de gevolgen van de Zorgverzekeringswet voor onze doelgroep. Maar ook zijn oproep bleef onbeantwoord.

Ondertussen was onze zaak beland bij de Centrale Raad van Beroep, de Hoge Raad voor het bestuursrecht. Daar werd beslist dat over onze zaak prejudiciële vragen gesteld zouden worden aan het Europese Hof van Justitie in Luxemburg.

Die meldde in haar vonnis dat er tijdens de hoorzitting duidelijke aanwijzingen waren geconstateerd voor discriminatie. Omdat het Hof zelf niet kan ingrijpen in wetgeving, kreeg de Centrale Raad van Beroep de opdracht om de vermeende discriminatie te onderzoeken en de gronden ervan weg te nemen.

Het vonnis
Die opdracht leidde uiteindelijk tot het vonnis van 13 december 2011. Daarin lezen we: 'Dat achteraf bezien wellicht sprake is geweest van een zekere mate van bestuurlijke naïviteit, maakt niet dat moet worden geoordeeld dat sprake is geweest van de vooropgezette bedoeling van de Nederlandse regering om ingezetenen en niet ingezeten verdragsgerechtigden ongelijk te behandelen.'

Al datgene dat gedurende zes jaar en ten koste van vele tonnen geld door ons is aangedragen, wordt afgedaan met 'een zekere mate van bestuurlijke naïviteit'. Blijkbaar kan de overheid zich iedere onrechtmatigheid veroorloven, zolang maar niet bewezen kan worden dat er van opzet sprake was.

Die naïviteit had wel tot gevolg dat de overheid in één klap verlost was van al die dure gepensioneerden, en dat de vele tientallen miljoenen die op de balansen van de verzekeringsmaatschappijen voor ons waren gereserveerd aan diezelfde verzekeraars konden worden geschonken.

Brief van Wiegel
Wij verwijzen naar de brief die Hans Wiegel, toen voorzitter van de koepelorganisatie van Zorgverzekeraars Nederland, op 16 december 2005 aan de vaste Kamercommissie voor Volksgezondheid schreef. 'Zou de wetgever fundamenteel tegemoet willen komen aan de zorg en de wensen van landgenoten, die in het buitenland woonachtig zijn, dan is in deze brief een concreet voorstel verwoord.'

Volgens deze brief was het 'aan de volksvertegenwoordiging samen met de regering hierover een besluit te nemen, al was het alleen maar als overgangsregeling voor de specifieke groep van verzekerden die zich thans gedupeerd voelen.'

Deze brief van Wiegel, die onbeantwoord bleef, bewijst alleen al overduidelijk dat er absoluut geen sprake was van 'een zekere mate van bestuurlijke naïviteit' maar van gecalculeerde opzet. Ook de Tweede Kamer treft die blaam.

Terug naar af
De brief is in het bezit van de Centrale Raad van Beroep. Toch schrijft de persrechter van de Raad: 'De enige mogelijkheid voor de pensionado's is nog naar de burgerrechter te stappen.' Tegen wie dan? Weer de verzekeraars? Deze uitspraak ondermijnt volledig het vertrouwen in de bestuursrechtspraak.

Die zou de burger de mogelijkheid moeten bieden om bij een objectieve rechter zijn recht te halen. Maar zoals de hierboven geschetste gang van zaken laat zien, had dit proces nooit gewonnen kunnen worden. In de verwachting dat dit wél mogelijk zou zijn, is het bestuur van de SBNGB naïef gebleken.

Meer artikelen lezen en video's bekijken voor en door Nederlanders in het buitenland? Neem een gratis abonnement op het WereldExpat Magazine www.wereldexpat.nl