Recensie – Een uit het Engels vertaald boek, dat toch niet misstaat op deze website. De (gefictionaliseerde) memoires  zijn namelijk van de laatste telg van een duizend jaar oud Nederlands geslacht, Elisabeth Holdsworth.

Hoofdpersoon Juliana Stolburg groeit na de oorlog op in het door bombardementen verwoeste Middelburg. Haar peetvader is prins Bernhard, dan nog een goede vriend van vader Jack. Deze 'Spaanse Jack' is een gerespecteerde Zeeuwse verzetsheld en de enig overgebleven zoon uit het adellijke geslacht Stolburg, verwant aan de koninklijke familie.

Juliana's moeder Janna is als kind uit een Zeeuws-Vlaanders dorp geroofd om dienstmeisje te worden bij de Stolburgs. Dat zij, als joodse, Dachau overleeft en nog een kind krijgt, is een wonder. Bovendien gaat Juliana als kleuter bijna dood aan acute reuma, een ziekte die meerdere kinderen in de omgeving treft.

Kritiek
Vader Jack kan na de oorlog zijn draai niet vinden: Er is steeds minder ontzag voor de adel en als hij na de watersnoodramp van 1953 kritiek uit op de regering, valt hij in ongenade bij het koningshuis. Verder zijn er geldzorgen.

Het gezin verhuist in 1959 voor een paar jaar naar Australië, waar Jack directeur kan worden. Down under volgt een moeizame periode, met het plotselinge overlijden van Jack als dieptepunt. Zijn vrouw en dochter blijven berooid achter; van terugkeer kan geen sprake zijn en ze worden 'skippy’s', Australiërs.

Ministerie van defensie
Aan het begin van het boek werkt de kinderloze Juliana in Luxemburg als 'attaché voor het Australische ministerie van Defensie'. Na een lange carrière als spion gaat ze bijna met pensioen. Ze heeft dan in veel verschillende Europese landen gewoond, waarbij ze Nederland altijd vakkundig wist te ontwijken: te veel herinneringen, te pijnlijk.

Als haar laatstovergebleven familielid in Nederland op sterven ligt, is het uit met de omtrekkende bewegingen. Terwijl echtgenoot Oscar vast terugkeert naar Australië, reist Juliana naar haar stokoude tante Katrien, die jarenlang hofdame was bij de Oranjes. Tante, die weet dat Juliana schrijft, draagt haar op de familiegeschiedenis vast te leggen.

'Alleen de laatste honderd jaar hoeven te worden besproken' zegt de jonkvrouw en dat is ook het motto van dit boek. 'Over de Japanse lijn hoef je verder niet uit te weiden', voegt ze er nog dwingend aan toe. Het Japanse bloed in grootmoeder Francoise heeft haar nooit kunnen bekoren.

Onderzoek
Gehoorzaam gaat Juliana aan de slag en reist enkele keren op en neer tussen Nederland en Australië voor onderzoek. Holdsworth wisselt de boeiende herinneringen en Juliana’s vondsten vakkundig af met de gebeurtenissen in Australië.

Daar moet Oscar zus Joanie bijstaan op de ouderlijke boerderij, wanneer hun moeder het ziekenhuis in gaat. Verder raakt hij verzeild in de armen van muziekrepetitor Frederick Munro. Zo brokkelt Juliana’s heden af, terwijl ze haar verleden letterlijk en figuurlijk terugvindt.

Jules
Holdsworth leidde een boeiend leven en verzon daar nog het nodige bij. Ze bouwt daarbij de spanning goed op. Zo wordt pas op het eind duidelijk hoe het zit met jeugdvriend Philly, die al jaren dood is. Zijn naam valt al vroeg; hij helpt puber Juliana integreren in haar nieuwe land ('ik noem je 'Jules’' en haar Engels leren wordt zijn zomerproject).

Nadeel is dat de gevoelens van Juliana nauwelijks aan bod komen. Mogelijk handelt Holdsworth hier uit zelfbescherming. Juliana is een taaie tante, die de rampen in haar leven zonder veel emotie lijkt te ondergaan, zowel de dood van eerst vader en later moeder als de ondergang van haar huwelijk.

Wat veel goedmaakt, is dat Holdsworth het allemaal opschrijft met veel oog voor detail, geluiden en geur. Als Juliana aan haar vader denkt, ruikt ze zijn leren jas en hoort ze zijn motor. En al op de eerste bladzij schrijft ze (in een herinnering) over haar moeder:

'Ze voelde zo dichtbij dat ik haar lavendelgeur kon ruiken; Boldoot, het enige passende parfum voor vrouwen van onze calvinistische sekte. Ik hoorde het ongeduldige getik van haar hoge hakken op de parketvloer, een deur die dichtging ...'

Volgend boek
Hoe prettig 'Zij die na ons komen' ook leest, er blijven interessante zaken onbesproken: over de brouille van de familie met het koningshuis bijvoorbeeld; over de 'geheime' missies die Juliana ongetwijfeld in Australische dienst heeft uitgevoerd en – jonkvrouw Katrien ten spijt – details over die Japanse connectie. De Nederlandse vader van Francoise was een waterbouwkundige die in Japan nog altijd beroemd is!

Voldoende stof dus voor één of meer volgende boeken. Die Elisabeth Holdsworth zelf zal moeten schrijven, want als kinderloze is er wat familie betreft geen 'die na haar komt'. De schrijfster werkt aan iets nieuws, al wilde ze tijdens een gesprek in Amsterdam (waarover hier meer te lezen is) nog niet onthullen waarover.

Zij die na ons komen (oorspr. titel: Those who come after) - Elisabeth Holdsworth, vertaler Wybrand Scheffer, uitgeverij Contact, ISBN 9789025437749, prijs € 21,95