Zij die na ons komen, Elisabeth Holdsworth

Lees ook een recensie van het boek...

Zij die na ons komen (oorspr. titel: Those who come after)
Elisabeth Holdsworth, vertaler Wybrand Scheffer
uitgeverij Contact
ISBN 978 90 254 3774 9
prijs € 21,95

De goedlachse vrouw die de deur opent lijkt niet op wat ik me voorstel bij een jonkvrouw of een spion. Toch is deze Elizabeth Holdsworth de laatste telg van een Nederlands adellijk geslacht (dat teruggaat tot Karel de Grote) én gepensioneerd medewerkster van de Australische geheime dienst.

Dit 'Zeeuwse meisje' zoals ze zichzelf later noemt, schreef een boek over haar kleurrijke afkomst: verre familie van de koningin; een vader die verzetsheld was en een joodse moeder die Dachau overleefde; als kleuter bijna doodgegaan aan reuma en met haar ouders tijdelijk vanuit Middelburg naar Australië verhuisd voor een verblijf dat tot vandaag de dag duurt, na een arbeidzaam leven voor de Australische overheid.

'Zij die na ons komen'(vertaling van 'For those who come after') is geen documentair verslag, maar een autobiografische roman over Juliana Stolburg. Deze in Luxemburg gestationeerde diplomate staat op de drempel van haar pensioen. Maar voor ze met echtgenoot Oscar naar Australië kan terugkeren, moet ze naar Nederland, omdat haar enig overgebleven tante op sterven ligt.

Hofdame Katrien
Zo is het bij haar ook gegaan, vertelt Holdsworth op een hotelkamer in Amsterdam, in goed te volgen Nederlands dat is doorspekt met veel 'so's'. Ze moest de nalatenschap regelen van tante Katrien, ook al had ze die ruim veertig jaar niet gezien (ruzie in 1962 en 'allebei Zeeuwse stijfkoppen, hè')  Maar ze kwam ook terug voor zichzelf: 'I was missing form my own life', in elk geval van haar Nederlandse jeugd.

Tot die tijd, we schrijven 2005, had ze ons land weten te mijden, zelfs toen ze in Brussel gestationeerd was: 'Ik dacht, als ik naar Nederland ga, ga ik kapot, er is zoveel naars gebeurd in mijn jeugd en van mijn familie is bijna niemand meer in leven.'

Want het vertrek naar Australië in 1959 was min of meer gedwongen. Haar door geldzorgen geplaagde ouders konden hun draai niet vinden in het verwoeste, na-oorlogse Middelburg. Het aanbod voor een tijdelijke baan in Australië kwam als een geschenk uit de hemel. 'Ik zei tegen mijn vrienden en mijn leraren: Ik kom over twee jaar terug hoor.'

Maar het plotselinge overlijden van haar vader, doorkruiste alle. Berooid bleven de 15-jarige Elisabeth en haar moeder achter. Door hard werken slaagden ze erin te overleven en werden Australiërs. 'Skippy’s', lacht Elisabeth, 'zo noemt de hele wereld ons'. Maar dan wel 'Dutch Skippys'.

Memoires
Veel uit haar eigen leven, verwerkte ze in haar boek, al schreef ze bewust géén memoires. 'Die vind ik zelf niet leuk om te lezen. Maar in de meeste memoires zit een roman, dus ik dacht dan schrijf ik een roman. Dan kun je een beetje spelen. Je schrijft natuurlijk dingen die niet waar zijn, maar echt worden, voor jezelf en zeker voor de lezers.'

Dat blijkt, want echtenoot Rob, een kleine vriendelijke man die op deze mooie herfstdag naar het museum is gegaan om ons gesprek niet te storen, lijkt niet op de lange, extraverte Oscar uit het boek. 'En mijn man is ook niet homoseksueel' lacht Elisabeth, om er gierend aan toe te voegen: 'tenminste, niet voor zover ik weet'.

Migranten
Maar Juliana's ervaringen als jonge keukenhulp in het ziekenhuis tussen vele andere migranten, zijn die van Elisabeth. 'U weet dat misschien niet, maar sinds de tweede wereldoorlog zijn er zeven miljoen mensen naar Australië geëmigreerd.' Dat is een derde van de in totaal 22 miljoen bewoners van down under.

Ze rekent voor dat een miljoen Australiërs afstamt van de bijna 300-duizend Nederlanders die tussen 1951 en 1959 arriveerden. Vol trots vertelt ze dat de voormalige Nederlanders een goede naam hebben. Ze worden 'invisible migrants' genoemd, die geen overlast geven en van wie je alleen hoort als het goed gaat.

De tijd is nu rijp voor verhalen van en over die migranten, merkte Holdsworth. Dat blijkt niet alleen uit de goede ontvangst van haar roman. Dat begon al met het essay over haar leven – de basis van de roman -waarmee ze enkele jaren terug een prijs won. Verder werkt ze nu aan een bloemlezing van migrantenverhalen. 'Met een grote plaats voor Nederlanders natuurlijk.'

Schrijfster
Ze slaat met haar boek meerdere vliegen in één klap. Want ze voelt het als kinderloze met wier dood een roemrucht geslacht uitsterft, ook als haar plicht om over die familie te schrijven. En over weinig bekende zaken als het bombardement op Middelburg, en de manier waarop de rijken toen aan hun dienstmeisje kwamen: die haalden ze bij hun arme ouders weg!

Dat ze ooit een boek zou publiceren, stond voor haar vast. Ze schrijft ten slotte al vanaf haar vijfde. 'Maar, ik zeg het maar in het Engels, It’s taken me thirty years to become an overnight succes.' In Australië maakte ze naam, het boek is ook in Polen uitgegeven en ligt sinds kort in de Nederlandse boekhandel.

Het succes smaakt naar meer; Holdsworth werkt aan verschillende boeken, waar ze niet veel over kwijt wil. Wel dat er nog interessante mensen in haar familie zijn, bijvoorbeeld overgrootvader Johannes de Rijke. 'Ik wist niets van hem, maar die werkte dertig jaar in Japan, waar hij nog steeds beroemd is en een standbeeld heeft.' Die staan ook in Nederland, bij Neeltje Jans en op Colijnsplaat, maar geen mens weet meer wie hij was.

Zichzelf teruggevonden
Grote kans dus dat Holdsworth en haar man nog vaker naar Nederland zullen komen. Niet alleen voor het Concertgebouw, waar ze Het Zwanenmeer zullen gaan zien. Want Elisabeth Holdworth heeft niet alleen zichzelf teruggevonden, maar ook nieuwe vrienden in Nederland gemaakt.  'Prachtig en leuk',  zegt ze stralend.

Ze vindt het niet jammer, dat het bijna vijftig jaar heeft geduurd voor ze Nederland herontdekte 'sommige dingen gebeuren omdat het is de tijd voor die dingen te gebeuren'. En als ze inderdaad 110 jaar wordt, zoals ze van plan is, heeft ze nog járen om die verloren tijd in te halen, en nog veel van zich te laten horen.

Meer artikelen lezen voor en door Nederlanders in het buitenland? Neem een gratis abonnement op het WereldExpat Magazine. www.wereldexpat.nl