Nederland werd tot nu toe nog maar sporadisch genoemd in de gepubliceerde Wikileaks-documenten, maar daar is vrijdag een einde aan gekomen. Duizenden diplomatieke berichten van de Amerikaanse ambassade in Den Haag zijn via de Noorse krant Aftenposten in handen gekomen van NRC Handelsblad en RTL Nieuws. De NOS kreeg de berichten van Wikileaks zelf. De media zijn vrijdag begonnen met het publiceren van de documenten.

De eerste reeks gepubliceerde 'cables' heeft vooral betrekking op de Nederlandse missie in Afghanistan. Het kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie viel in februari 2010 over de vraag of die missie moest worden verlengd. De PvdA van toenmalig vice-premier Wouter Bos was tegen.

Beatrix
Opvallend is dat koningin Beatrix zich in augustus 2009 over deze kwestie heeft uitgesproken tegen de Amerikaanse ambassadeur Fay Hartog Levin. Binnen het kabinet werd op dat moment al moeizaam overleg gevoerd over een mogelijke verlenging van de missie in Uruzgan. De koningin zei volgens het document tegen de ambassadeur over verlenging van de missie: 'Het zal moeilijk zijn'. Maar ze zou ook hebben aangegeven dat verlenging wel moet gebeuren. Uitspraken van de koningin over politieke kwesties liggen in Nederland altijd uiterst gevoelig.

In het diplomatieke bericht staat verder: 'Het ziet ernaar uit dat het politieke leiderschap in het land het daarmee eens is. Van andere kabinetsleden, onder wie minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen, hadden we gehoord dat Wouter Bos en de PvdA waarschijnlijk zouden instemmen met het verlengen van de Nederlandse missie in Afghanistan na 2010.'

In werkelijkheid ging het vervolgens een stukje anders. De regeringspartijen CDA, PvdA en ChristenUnie onderhandelden maanden over het onderwerp, maar in februari 2010 viel het kabinet uiteindelijk omdat de PvdA tegen verlenging van de missie bleef.

Nut to crack
Uit de Wikileaks-documenten blijkt dat de Verenigde Staten continu druk hebben uitgeoefend op het kabinet van premier Jan Peter Balkenende om toch vooral in Uruzgan te blijven. Volgens de Amerikanen stond iedereen er positief tegenover, behalve PvdA-minister Bos, die de 'nut to crack' wordt genoemd. Bos had volgens een ambtsbericht in augustus 2009 aan de Amerikaanse ambassadeur laten weten dat hij wel kon instemmen met een langer verblijf in Afghanistan, maar niet in Uruzgan.

Premier Balkenende en andere ministers zouden steen en been hebben geklaagd over de halsstarrige houding van Bos. Ze vroegen zelfs de hulp van de Amerikaanse ambassade om Bos onder druk te zetten. Maar de PvdA-leider was onvermurwbaar. De Amerikaanse ambassade citeert in november 2009 een politiek assistent van Balkenende, Jeroen de Graaf: 'Hij zei nee, nee, nee tegen de premier en is bereid de regering te laten vallen en de kwestie aan de bevolking voor te leggen via verkiezingen'. Dat gebeurt drie maanden later ook.

Zorreguieta
Een ander aardig nieuwtje is dat Nederland in 2000 dwars lag bij de invoering van sancties tegen Servië vanwege de relatie van kroonprins Willem-Alexander met Máxima Zorreguieta. Het Nederlandse kabinet had moeite met een Europees inreisverbod voor familieleden van de hoogste figuren in het toenmalige Servische regime van president Slobodan Milosevic.

Volgens een van de Amerikaanse documenten had dit te maken met het feit dat de regering bezig was met de voorbereidingen op de verloving van Willem-Alexander en Máxima, dochter van een lid van een ander dubieus regime, de voormalige junta in Argentinië. De Nederlandse regering zou niet de indruk hebben willen wekken dat zij in dergelijke gevallen dubbele standaarden hanteert, aldus een van de ambtsberichten.

JSF
NRC Handelsblad, RTL Nieuws en de NOS hebben nog duizenden cables van de Amerikaanse ambassade op de plank liggen, waarover ze de komende dagen zullen berichten. Mogelijk zit daar nog interessant nieuws bij. Onderwerpen die volgens NRC nog aan bod zullen komen zijn de verwikkelingen rond de aanschaf van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig JSF, de Amerikaanse kernwapens in Nederland, Ayaan Hirsi Ali, Geert Wilders, het Iran-beleid en de mogelijke troonsafstand van koningin Beatrix.