Wie haalde de trekker over van het pistool dat een einde maakte aan het leven van Vincent van Gogh? De schilder zelf, namen we tot dusver aan. Maar twee Amerikanen beweren in een nieuwe biografie over Van Gogh dat de gekwelde schilder in 1890 door twee jongens werd neergeschoten. In het Van Gogh Museum geloven ze er niets van.

Het verhaal over de dood van Van Gogh ging de afgelopen 120 jaar als volgt: de manisch-depressieve kunstschilder schoot zichzelf op 37-jarige leeftijd met een geleend pistool in de borst in een tarweveld in Auvers-sur-Oise. Hij wilde zijn hart raken, maar miste en strompelde zwaargewond naar zijn kamer in de herberg Auberge Ravoux. Daar bezweek hij twee dagen later aan zijn verwondingen, met zijn broer Theo aan zijn zijde.

Cowboyspelletje
Maar volgens biografen Steven Naifeh en Gregory White Smith waren twee tieners betrokken bij de dood van de schilder. White Smith: 'Volgens onze aanwijzingen is Van Gogh niet neergeschoten in het tarweveld, maar op een boerderij in Auvers. Daar waren twee jongens bij betrokken. Het is onduidelijk of het een ongeluk was of expres. Misschien was het een cowboyspelletje dat uit de hand is gelopen, misschien werd Van Gogh gepest met het pistool.'

In de 900 pagina’s dikke biografie Van Gogh, The Life zetten de schrijver Naifeh en White Smith grote vraagtekens bij de zelfmoordtheorie. De depressieve en straatarme schilder schreef in zijn brieven weliswaar vaak over suïcide, maar hij wees het ook af omdat het 'immoreel zou zijn en een zonde', stellen de Amerikanen.

Het pistool waarmee Van Gogh zich van zijn leven zou hebben beroofd, is nooit teruggevonden en het is een raadsel hoe hij zwaargewond de afstand van het tarweveld naar de herberg moet hebben afgelegd.

Wereldvreemde schilder
De nieuwe theorie is gebaseerd op twee verklaringen. Ten eerste is er het verhaal van een Amerikaanse kunsthistoricus die Auvers in de jaren '30 bezocht. Daar ving hij het gerucht op dat Van Gogh in werkelijkheid door twee jongens zou zijn neergeschoten, al dan niet per ongeluk.

En er is een verklaring uit 1956 van de Parijse zakenman René Secrétan. Hij was in 1890 als 16-jarige met zijn broer op vakantie in Auvers, waar ze de wereldvreemde Vincent van Gogh geregeld zouden hebben gepest. Zo stopten ze zout in zijn koffie en een slang tussen zijn schildersspullen.

Secrétan zou in Auvers ook vaak cowboytje hebben gespeeld en daarbij een echt pistool hebben gebruikt. Dat pistool, zo verklaarde de Fransman later, werd op een dag door Van Gogh gestolen. Toen de schilder stierf, waren de twee jongens allang uit Auvers vertrokken, beweerde Secrétan.

'Nog een keer overdoen'
In het Van Gogh Museum in Amsterdam wordt ernstig getwijfeld aan de Amerikaanse versie. Conservator Leo Jansen - die de biografen heeft bijgestaan - vindt de bewijzen niet hard genoeg. Hij houdt vast aan de theorie dat Van Gogh zelfmoord heeft gepleegd.

Jansen: 'De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we ook daar geen hard bewijs voor hebben, behalve dat er veel getuigenissen uit die tijd zijn die uitgaan van zelfmoord. Ook Van Gogh zelf, die nog 30 uur heeft geleefd na de schotwond, heeft volgens een getuige gezegd 'het is me niet gelukt dus ik zal het over moeten doen'. Dat is toch een duidelijke aanwijzing. Ook zijn broer, zijn schoonzus en vrienden die naar Auvers kwamen, zijn ervan uitgegaan dat het gewoon zelfmoord was. Die hebben nergens aan getwijfeld.'

Naifeh en White Smith schrijven dat Van Gogh de twee jongens waarschijnlijk heeft willen beschermen omdat hij toch vrede zou hebben met zijn aanstaande dood. Volgens conservator Jansen is ook dat moeilijk bewijsbaar. Hij denkt dat de mysteries rond de dood van Van Gogh voor altijd zullen blijven bestaan.