Expat On Air

Expat On Air: hét radioprogramma voor expats, elke zaterdag van 09.00 tot 10.00.

Expat On Air is in heel Europa op kortegolf te beluisteren. De uitzendingen zijn ook online te horen via de streams en podcasts. Na de uitzending verschijnt een uitgebreid artikel met audio op Wereldomroep.nl.

de redactie met uw vragen en opmerkingen.

Westerse artsen kunnen best wat leren van hun traditionele collega's in Afrika of Azië. De manier waarop medicijnmannen of sangoma's werken, voegt soms wat toe aan de werkwijze van dokters in Nederland. Dat zegt Ivan Wolffers, hoogleraar Gezondheidszorg en Cultuur aan de Vrije Universiteit.

'Mensen hebben als ze ziek zijn ook behoefte aan zingeving. Kankerpatiënten bijvoorbeeld worstelen met allerlei levensvragen. Ze willen weten waarom het ze overkomt, waarom niet iemand anders de ziekte krijgt.' Volgens Wolffers zijn dat vragen waar artsen lang niet altijd antwoord op kunnen geven.

'Sommigen hebben er baat bij als iemand ze dan uitlegt dat dat bijvoorbeeld met hun verleden te maken heeft. Ze vinden daar troost in. Dan kan ik dat misschien onzin vinden, maar onze zorg heeft ook niet alles te bieden', zegt Wolffers.

Belangrijke rol
In veel landen spelen traditionele genezers een belangrijke rol. Ook Nederlanders in het buitenland komen ze tegen. Expat Johan Knols merkte hoe zijn medewerkers in Botswana liever naar de medicijnman dan naar de dokter gingen. 'Mensen waren bang om naar het ziekenhuis te gaan, omdat ze dan misschien te horen kregen dat ze een HIV-besmetting hadden.'

Maar de behandeling door de sangoma verergerde de kwaal vaak, zegt Knols. 'Een van mijn medewerkers bleek last van aambeien te hebben. Maar door alles wat de medicijnman erop had gesmeerd, was de boel gaan ontsteken en alleen maar erger geworden.'

Misdaad
Knols merkte ook hoe de medicijnmannen werden ingezet om een overval op zijn huis op te lossen. 'Ik moest hem ongeveer tien euro betalen, en dan zou hij kunnen vertellen in welke richting ik het zoeken moest. Maar uiteindelijk is het op niks uitgelopen.'

Meer succes had Henk Meevis in Zuid-Afrika. Uit zijn huis verdween een kostbaar juweel. Een te hulp geroepen sangoma ging aan de slag met botjes en kralen. 'Die werden in de keuken op de grond gegooid. De uitkomst was dat het juweel binnen drie dagen terug zou zijn. En als dat niet zo was, zou er iets vreselijks met de dief gebeuren.'

De voorspelling van de vrouw kwam uit: drie dagen later was de verdwenen ketting er weer. Het werd voor Meevis nooit helemaal duidelijk wie het juweel gestolen had. Maar zijn huishoudster zag hij daarna nooit meer terug.

Onderzoek
Wolffers deed in de jaren tachtig onderzoek naar traditionele genezers: hij promoveerde op veranderende medische tradities in Sri Lanka. In de verhalen van Knols en Meevis ziet hij dezelfde patronen.

'Het is een soort maatschappelijk spel dat te maken heeft met het oproepen van verwachtingen en angsten bij mensen. In veel gemeenschappen hebben ze groot vertrouwen in de krachten van zo'n sangoma. Patiënten zijn onder de indruk en krijgen het idee dat een genezer hem wat te bieden heeft. Daarom werkt het vaak: je moet erin geloven.'

Geen controle
Toch is Wolffers niet alleen maar positief. 'Bij een aantal aandoeningen zal de werkwijze van zo'n genezer nooit effect hebben. Veel ziektes gaan boven de krachten van onze psyche uit, en dan red je het niet met een medicijnman. Dan is het fijn als er ook nog andere opties zijn.'

Wolffers waarschuwt verder dat er bij veel traditionele gezondheidssystemen geen controle achteraf mogelijk is. 'De werking van veel behandelingen wordt niet getoetst. De genezers controleren hooguit elkaar, waardoor behandelingen soms meer kwaad dan goed doen.'