Een Wereldomroep-team dat naar Sri Lanka was gegaan om er de persvrijheid te onderzoeken, werd overvallen en met vuurwapens bedreigd. Met hulp van de Nederlandse ambassade verlieten de Wereldomroep-journalisten het land. Een terugblik.

Een wit bestelbusje lijkt onschuldig. Maar overal ter wereld weten Tamils die zijn weggegaan uit Sri Lanka waar 'white-vanning' voor staat: intimidatie en staatsterrorisme. Sinds kort blijkbaar ook gericht op buitenlandse journalisten.

Het Wereldomroep-team was op een toeristenvisum het land binnengekomen. Een persvisum had langer geduurd en zou misschien niet zijn toegekend. Doel van de reis was om te kijken of beschuldigingen van geweld tegen burgers op feiten berusten of totaal verzonnen zijn, zoals het leger stelt.

Burgers gedood
Volgens de Verenigde Naties hebben zowel de autoriteiten als de Tamils zich schuldig gemaakt aan gruweldaden bij de beëindiging van het Sri Lankaanse conflict in 2009. En volgens een recente documentaire van het Britse Channel 4, heeft het leger duizenden burgers gedood. Doelbewust.

Maar hoe kom je achter de waarheid als de president en zijn machtige broers de media systematisch onderdrukken, zoals de International Crisis Group stelt in een nieuw rapport? Sri Lankaanse journalisten lopen het risico om een wit bestelbusje in getrokken te worden en soms zelfs vermoord.

Nauwelijks journalisten
In de gebieden die tijdens het conflict in handen waren van de Tamils, zijn tot nu toe nauwelijks westerse journalisten geweest. Het Wereldomroep-team ging van de hoofdstad Colombo naar het oosten om met de lokale bevolking te spreken. Over van alles: van sport tot de rol van de VN bij de wederopbouw.

Hoe verder buiten de hoofstad de Wereldomroep-journalisten kwamen, hoe armer de omstandigheden en hoe sterker de aanwezigheid van het leger. Na een gesprek in een restaurant stond opeens de politie voor de deur van het hotel. Tien man sterk. Een middernachtelijk verhoor volgde: tijd om te vertrekken.

Bewuste intimidatie
De volgende morgen, op de weg terug langs een bekende toeristische route, gebeurde het. Het Wereldomroep-team werd overvallen door onbekenden in een wit bestelbusje, met een vuurwapen. De intimidatie waar het ICG-rapport voor gewaarschuwd had, kwam opeens erg dichtbij.

'Jullie zijn slachtoffer geworden van white-vanning', zei Donald Gnanakone, voorzitter van Tamils for Justice in Los Angeles later in een reactie. 'Dit is puur staatsterrorisme.' En ook andere reacties op wat de journalisten overkwam, suggereren dat het niet zomaar een overval was.

Schokkende ontwikkeling
Volgens Raisa Wikrematunga van de omstreden Sri Lankaanse krant The Sunday Leader - nicht van de in 2009 vermoorde hoofdredacteur Lasantha Wickrematunge - is het incident wel een nieuw dieptepunt. 'Verdwijningen en dat soort zaken zijn hier aan de orde van de dag', zegt ze. 'Maar dat ze dit nu ook bij buitenlandse journalisten hebben gedaan, is toch vrij schokkend.'

Volgens Sanjana Hattotuwa van Groundviews, een onafhankelijke media-waakhond in Colombo, laat het zien dat de angst er bij de politie na de Channel 4 documentaire goed in zit. 'Ze overreageren. Ze zijn bang zijn voor alles wat in hun ogen met de documentaire of het VN-onderzoek te maken kan hebben.'

Toontje lager
Dat de autoriteiten de Wereldomroep-journalisten op deze manier een boodschap wilden sturen, werd op voorwaarde van anonimiteit bevestigd door een vooraanstaande westerse diplomaat in Colombo. 'Daar kun je vergif op innemen.'

Raisa Wickrematunge benadrukt hoe effectief de initimidatietactieken zijn. The Sunday Leader ging na de moord op zijn hoofdredacteur een toontje lager zingen. 'Ik ben wel bereid te sterven voor mijn werk', zegt de huidige hoofdredacteur, Frederica Jansz. 'Maar ik heb er begrip voor dat niet iedereen dat is.'

Terugkeer
Na het incident met het witte bestelbusje voelden de Wereldomroep-journalisten zich niet langer veilig in Sri Lanka. De Nederlandse ambassade stuurde een beamte om te zorgen dat ze veilig van het vliegveld op hun vlucht konden komen. Terug naar Nederland.