De Wereldomroep heeft een grote hoeveelheid overheidsmateriaal uit de Tweede Wereldoorlog overgedragen aan het NIOD. Zes zware verhuisdozen, vol materiaal van Radio Brandaris en Radio Oranje (1940-1945), met logboeken, foto's en correspondentie tussen Londen en bezet Nederland.

Een deel van de verzameling komt uit het archief van Henk van den Broek, de eerste directeur van de Wereldomroep, en een deel uit het privé-archief van Godard Kal. Kal was vanaf het begin een medewerker en vriend van Henk van den Broek.

Radio-uitzendingen
In 1940 vluchtte Henk van den Broek, toen correspondent voor De Telegraaf, vanuit Parijs naar Londen. Marconist Godard Kal kon na een overtocht naar Engeland niet meer terug naar Nederland. Beiden waren betrokken bij de oprichting en uitzendingen van Radio Brandaris, een zender die zich richtte op zeevarenden. Op 1 juli 1941 ging Brandaris de lucht in, met onder meer Bob den Doolaard en Henk van den Broek zelf, die het pseudoniem ‘de Rotterdammer' gebruikte.

Radio Oranje onder leiding van J. Lebon was toen al een jaar in de lucht. De felheid van Radio Brandaris deed Radio Oranje echter snel verbleken. In 1942 besloot de Rijksvoorlichtingsdienst in Londen de beide zenders samen te voegen onder leiding van Van den Broek. Die nieuwe, opgefriste uitzendingen van de Nederlandse regering in ballingschap waren vanaf 2 november 1942 te horen.

Strijdend Nederland
Radio Oranje -'De stem van strijdend Nederland' - werd door de regering in ballingschap gebruikt om het Nederlandse volk moed in te spreken. Het programma duurde een kwartier en werd om 9 uur `s avonds uitgezonden door de European service van de BBC. Ook koningin Wilhelmina was regelmatig in de uitzending te horen.

Godard Kal hield tijdens die hele periode de logboeken bij. Inhoudelijk lijken deze met de hand geschreven documenten niet meer te bevatten dan uit het archief van Radio Oranje al bekend is, maar ze zijn wel heel persoonlijk.

Overgangstijd
Na de oorlog probeerde Van den Broek vergeefs het idee van een eenheidsomroep, zoals de Britse BBC, in Nederland te verdedigen. Radio Nederland in Overgangstijd (om de oude omroepen te zuiveren van nazi- en NSB-invloeden) had daarvan het begin moeten worden.

Binnen de RniO zond hij met medewerkers uit de Londense tijd vanaf 13 oktober 1945 een Werelduitzending via de kortegolf uit naar Nederlands-Indië. Toen de AVRO dreigde zelf een programma te gaan verzorgen voor de -dan nog- overzeese kolonie, werden de plannen voor een verzuild binnenlands systeem, aangevuld met een Wereldomroep, versneld uitgevoerd.

Op 17 april 1947 werd de Werelduitzending formeel ondergebracht bij de Stichting Radio Nederland Wereldomroep met als directeur Henk van den Broek. De luisteraars zullen er niets van gemerkt hebben.

Waardering
Uit de Londense tijd werden verschillende medewerkers bij deze nieuwe omroep actief, zoals George Sluizer (later hoofd programmadivisie), Frits Thors en Godard Kal. Zijn zorgvuldig bewaarde herinneringen aan de tijd in Londen kon hij niet meenemen toen hij midden jaren negentig naar een verzorgingstehuis verhuisde. Het materiaal werd ondergebracht bij de Wereldomroep in Hilversum.

Tijdens een zoektocht naar scripts van oude radioprogramma's dook de verzameling opnieuw op en kreeg de aandacht die hij verdiende.

Het archief van Radio Oranje bestaat uit:
Verslagen van de Luisterdienst 30 may 1940 - october 1944 (opgevangen radioberichten)
Persrapporten september 1941 - september 1944 (belangrijke berichten uit de Nederlandse pers, waaronder ook benoemingen van (NSB)burgemeesters, rechters en ambtenaren)
Draaiboeken van Radio Oranje 1 januari 1943 - tot 2 juni 1945
Wat fotomateriaal, stempels en correspondentie

Het Tweede Wereldoorlog-archief van Godard Kal bestaat uit:
Handgeschreven logboeken van Radio Brandaris en Radio Oranje
Wat correspondentie uit vooral het laatste jaar van de oorlog als Van den Broek in Eindhoven en Hilversum zit en Kal nog in Londen.
Stempels van Radio Brandaris en Radio Oranje.

Met het onderbrengen van het materiaal bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) worden vergelijkende studies naar de uitgetypte logboeken mogelijk. Er zijn ook plannen om het materiaal tentoon te stellen.

Beluister de Bevrijdingsuitzending (5 mei 1945) van Radio Oranje, gereconstrueerd door de Wereldomroep. De reconstructie duurt bijna 30 minuten. (29'50")