De politieman duwt zijn dikke buik naar voren en steekt zijn handen onder de leren riem om zijn uniform. Hafizullah staat in de noord-Afghaanse provincie Kunduz bij zijn checkpoint, langs de weg waar eind 2010 de Nederlandse hulpverlener Peter Oosterhuis werd ontvoerd. De Nederlandse politietrainers zijn welkom, zegt hij. Maar ze moeten wel in het kamp blijven. Niet buiten komen. 'Militairen met wapens lokken Afghanen uit om te schieten. Dat werkt nou eenmaal zo.'  

Wat kan Nederland betekenen in Kunduz?

Af en toe checkt Hafizullah een auto, maar veel vaker lijkt hij de voorbijgangers te kennen en groet ze vriendelijk. Vorig jaar kreeg hij nog een raket op zijn checkpoint, waarbij een politieagent omkwam en het wachthuisje werd verwoest. 'Maar alles is gerenoveerd, kijk maar', wijst hij trots.

Volgens de gezette commandant is Kunduz veiliger aan het worden voor de lokale bevolking. Hij prijst het optreden van de buitenlandse troepen die met Afghaanse politie sinds vorig jaar actief de vijand hebben opgezocht. En dat was nodig want Kunduz gleed de afgelopen jaren af naar een oord waar allerlei groepen de macht hadden gepakt: ideologische Taliban, militiegroepen en andere criminele organisaties.

Wat zoekt de Taliban in Kunduz? Nadat ze het zuidoosten in handen hadden, was het logisch om hun invloedssfeer naar het noorden uit te breiden, zegt Candace Rondeaux van de denktank International Crisis Group in Kabul. Ook de beslissing om de toevoerroute voor de NAVO-kampen te verschuiven van Pakistan naar Tadjikistan – en dus via Kunduz – lokt meer geweld uit door de Taliban en andere groepen. 

Verdeelde samenleving
Enerzijds is Kunduz meer ontwikkeld dan Uruzgan, de provincie waar Nederlandse militairen eerder zaten. In dit gebied met naar schatting 1 miljoen inwoners, meer onderwijs, katoenfabriekjes, lijkt de bevolking moderner, ook al lopen ook hier nog veel vrouwen onder de bekende blauwe burka.

Maar die bevolking is hier ook complexer verdeeld dan in Uruzgan, zeggen kenners. Er wonen veel Pashtun zoals in Uruzgan, maar Tadjieken en de Uzbeken hebben de politieke macht. Daarnaast zijn er nog de oude mujahideen-milities uit de tijd van de Sovjetoverheersing, die ook een greep naar de macht doen.

Nederland zal met al die groepen te maken krijgen. Jarenlang konden milities hier rondstruinen, de bevolking onderdrukken, zonder dat er iets gebeurde. Deze groepen zijn er nog steeds, al probeert de Afghaanse overheid vooral met de Amerikanen dit in banen te leiden.

Wie is 'de politie'?
Evenals de bevolking is ook de politie hier een lappendeken van verschillende afkomst en voorkomen. Er is politie met en zonder uniform. Er zijn 'politiemannen' die door de dorpsbewoners zelf worden gekozen. En er zijn vele ongecontroleerde milities die zich als politie voordoen. Hier is de vraag vooral: wie gaat Nederland opleiden? 'Geüniformeerde politie', zegt de Nederlandse regering, maar het is ter plekke onduidelijk wie daaronder wordt verstaan.

Diplomaten in Kunduz en in de hoofdstad Kabul noemen het opmerkelijk dat Nederland juist Kunduz heeft uitgekozen voor een politietrainingsmissie. Juist dit gebied is ook prioriteit voor de NAVO en inmiddels zijn het niet alleen de Duitsers die hier trainen, maar ook een 800 man sterk Amerikaans bataljon dat de politiemannen vooral laat meedoen in patrouilles en gevechtoperaties.

Volgens de diplomaten moet Nederland ook aandacht besteden  aan de naburige provincies. Zo ondervindt het nabije Takhar hinder van de militaire operaties in Kunduz en heeft het te kampen met gevluchte strijders.

Bijna lente
Voor politiecommandant Hafizullah is het om het even. Voor hem staat de lente er aan te komen. En dat maakt hem wel een beetje onzeker, zegt hij. 'De vijand is op dit moment in veel gebieden verjaagd of gedood. Maar ze kunnen terugkomen. Nu moeten we alternatieven bieden aan de bevolking, scholen openen, wegen aanleggen, zodat ze de Afghaanse overheid weer gaan steunen. Anders gaat het weer verkeerd.'