Vlak na de aardbeving begon een Nederlands echtpaar met een werkgelegenheidsproject in Haïti; noodhuizen bouwen voor ontheemden. Een jaar later hebben de Haïtianen waarschijnlijk meer aan zulke initiatieven dan aan de vele hulpclubs, constateert Wereldomroep-verslaggever Hans Jaap Melissen die het land door en door kent.
 
Het was twee dagen na de verwoestende aardbeving. Ik reed met de Nederlander Kees de Gier door Port-au-Prince. Puinhopen werden afgewisseld door wijken waar de aardbeving aan voorbij was gegaan. Op sommige straathoeken lagen lijken onder lakens.

Bij een stoplicht kwam een jongetje van een jaar of tien naar de auto. Met een zeem, om de ramen te lappen. Ondanks de chaos in de stad was de jongen alweer aan het werk. Even later passeerden VN-auto’s, van de vredesmacht die sinds 2004 in Haïti is. 'Geen idee wat die doen. Misschien dure restaurants aan het werk houden', zei Kees.

Doodskisten
Kees de Gier en zijn vrouw Evelien hebben iets met 'werk'. Vlakbij het vliegveld beheren ze een houtfabriek die een werkgelegenheidsproject is. Haïtianen maken er doodskisten, keukenkastjes en schoolbanken. Maar meteen na de aardbeving besloot Kees dat daar iets aan moest worden toegevoegd: noodhuisjes, voor de honderdduizenden ontheemden.

Gemaakt door de Haïtianen zelf. 'Veel hulporganisaties buitelen hier over elkaar heen om van alles weg te geven. Maar dat is helemaal niet goed. Je moet de Haïtianen een manier geven om zich, met een beetje hulp, uit de ellende te werken', vindt De Gier. 

Bill Clinton
De afgelopen zomer zag ik dat hij zijn plan had verwezenlijkt. Het hele terrein was omgetoverd in een houtzagerij. De huisjes werden als een soort IKEA-pakket klaargezet en vervolgens afgeleverd. Op dat moment was het comité dat de wederopbouw begeleidt (met onder andere Bill Clinton) nog nauwelijks aan de slag. Maar dankzij projecten als van De Gier konden de eerste Haïtianen de tenten verlaten om zich in houten huisjes te vestigen. 

De Amerikaanse oud-presidenten Clinton en Bush stonden een paar maanden na de ramp ineens op de stoep bij Kees en Evelien. Met veel interesse bekeken ze hoe Haïtianen zelf hard werkten aan een betere toekomst.  

Onrust
'We hebben nu zo’n 2500 huisjes afgeleverd. We zitten op 50 per dag', meldt zoon Peter deze week vanuit Port-au-Prince. Voor de aardbeving bood de fabriek aan zo’n 60 Haïtianen werk. Nu zijn er 250 in dienst. Het werk heeft in december even een paar dagen stilgelegen door de onrust in Haïti.

Woedende Haïtianen blokkeerden de wegen met brandende autobanden. Ze waren boos, omdat de voorlopige uitslag van de presidentsverkiezingen hen niet beviel. Maar er was vooral ook frustratie omdat er volgens hen veel te weinig is gebeurd sinds de aardbeving. Ondanks dat er misschien wel 12.000 NGO’s aan het werk zijn in hun land.

Hulpverlening vastgelopen
Ook de baas van Oxfam, dat met het Nederlandse Novib één organisatie vormt, constateert dat de hulpverlening is vastgelopen. Dat is een treurige constatering. Er is immers wereldwijd 10 miljard dollar aan Haïti beloofd. Slechts een fractie daarvan is ook werkelijk overgemaakt.

De NGO’s en de overheid wijzen naar elkaar. De Haïtiaanse regering moet eerst puinruimen, vinden de organisaties. Maar met zoveel geld te besteden zouden de NGO’s ook meer druk kunnen uitoefenen op die overheid.

Aan het infuus
Zelfs als de wederopbouw wel slaagt, houdt Haïti een zeer groot probleem. Want wederopbouw suggereert dat de situatie van voor de aardbeving moet terugkomen. Maar ook toen lag het land aan het hulpverleningsinfuus. Vooral door een gebrek aan werk.

Veel meer projecten als van de Nederlander Kees de Gier zijn nodig. Net als Amerikaanse fabrieken die hun spullen niet in China, maar in het lagelonenland Haïti laten maken. Stap voor stap zou dan ook Haïti kunnen uitgroeien tot een normaal land met bijvoorbeeld een dienstensector. Een land dat op een dag de hulpclubs uitzwaait. Maar te vrezen valt dat dit zelfs op de tiende verjaardag van de aardbeving een verre toekomstdroom blijft.