Nederlanders in het buitenland willen via internet stemmen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken gaf vorige week aan dat het niets ziet in het stemmen via het web. Informaticus en technisch filosoof Wolter Pieters denkt dat de overheid het na het debacle met de stemcomputers te riskant vindt. Maar hoe ingewikkeld is het stemmen via het internet nou eigenlijk? 

'Is het nu echt zo moeilijk voor Den Haag om een oplossing te zoeken?', schrijft Martijn in een discussie op LinkedIn. De post is traag en internet is snel. De Wereldomroep krijgt veel klachten binnen over de ingewikkelde stemprocedure via de post.

Overheid ziet geen heil in internetstemmen
Afgelopen zaterdag reageerde staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Ank Bijleveld op de discussie over het stemmen via het internet in het programma Expat On Air. 'Het voldoet niet aan de waarborgen die er in het kiessysteem zijn. Het is duur, omdat er een enorme beveiliging geregeld moet worden. Het Nederlanderschap moet aangetoond worden, het stemgeheim moet zeker gesteld zijn en de stem moet vrij uitgebracht zijn.'

VVD-Kamerlid Han ten Broeke is ontevreden over deze reactie van de minister. Volgens hem is internet een ideaal middel om Nederlanders in het buitenland naar de stembus te lokken. In 2006 deed de overheid al een experiment met stemmen via internet voor Nederlanders in het buitenland. 'Ik heb zelf indertijd vanuit Benin in mijn eigen kantoor een 'stembureautje' gehad', schrijft Marcel op LinkedIn. 'Wij kregen toegangscodes en dat ging prima. Maar dat mag niet meer. Waarom? Het zou kennelijk toch weer te fraudegevoelig zijn'. 

Stemcomputers
Wolter Pieters promoveerde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen op het onderwerp stemmen via internet en de stemcomputerdiscussie in Nederland. Pieters vindt dat de discussie over stemmen via internet sterk beïnvloed is door de voorgeschiedenis met de stemcomputers in Nederland. Deze zijn na kritiek (ze konden worden afgeluisterd) bij de vorige verkiezingen aan de kant gezet. In Nederland wordt nu weer met het rode potlood gestemd.

'De stemcomputers waren net de deur uit toen ze naar een proef met stemmen via internet gingen kijken voor de waterschapsverkiezingen', vertelt Pieters. 'De Tweede Kamer wilde dat dit goed onderzocht werd. Er is toen een kritisch rapport geschreven. Met de discussie over de stemcomputers in het achterhoofd hebben ze toen gezegd: niet nog meer hoofdpijndossiers, weg met dat internetstemmen.'

Vertrouwen
Pieters legt uit dat elk systeem zijn voor- en nadelen heeft en dat het een kwestie van vertrouwen is. Zo kan in Estland wel via het internet gestemd worden. 'Ik kreeg wel eens reacties: Toen wij nog onder de Sovjet-Unie vielen werd er aan een stuk door gefraudeerd. Dat was een grote puinzooi. Als je slechte ervaringen met papieren stemmen hebt, dan is je vertrouwen in bijvoorbeeld het stemmen via internet automatisch hoger.'

In Estland werken ze daarom met een digitaal identiteitsbewijs. 'Dit is een chipkaart waarmee je een elektronische handtekening kan zetten. Ze hebben daar de postprocedure gekopieerd en gedigitaliseerd. Hier moet je dus ook de stem van de identiteit scheiden om het stemgeheim te waarborgen. Net zoals bij de post.'

Eisen van de stemprocedure
'Het stemgeheim is bij internetstemmen ook niet minder gewaarborgd dan bij stemmen via de post', zegt Pieters over de reactie van het kabinet.  'Het is ook niet zo dat internetstemmen per definitie minder controleerbaar zou zijn. Eigenlijk kun je het stemgeheim en de stemvrijheid alleen maar controleren als je in een stemhokje stemt.' 

Het stemgeheim is het enige punt dat in de Kieswet is vastgelegd. De wet vormt dan ook geen belemmering in de discussie, zoals wel vaak wordt gesuggereerd. Voor de stemcomputers en het stemmen via internet waren eerder al experimentenwetten dus dat zou weer kunnen, vertelt Pieters. 'Er staat ook niets over transparantie, controleerbaarheid of wat dan ook in de wet.'

Volgens Pieters is het stemgeheim overigens een moeilijk punt in vergelijking met het gebruik van bijvoorbeeld DigiD of internetbankieren door Nederlanders in het buitenland. 'Bij deze dingen hoef je niet anoniem te zijn. Bij stemmen wel.'

Begrijpbaar
Technisch zou het dus kunnen en het is daarom een discussie die gaat over vertrouwen en de begrijpbaarheid van een kiessysteem. 'Je kunt wel hele geavanceerde systemen inzetten, maar de kiezer zal het ook moeten snappen. In Duitsland heeft de Hoge Raad bijvoorbeeld uitgesproken dat het proces door de kiezer te begrijpen moet zijn.'

'Wat betekent dat voor het stemmen via het internet? Als je met versleuteling en andere technieken gaat werken, betekent dit dat de gemiddelde kiezer niet kan doorgronden hoe de waarborgen gerealiseerd worden. Daarbij moet je dus op experts vertrouwen. Dit is een centraal punt in de discussie rondom elektronisch stemmen. Wil je als maatschappij voor de waarborging van verkiezingen vertrouwen op experts?'

Nederlanders in het buitenland
Nederland is inmiddels teruggegaan naar het papieren stemmen. De experimentenwetten voor het stemmen vanuit het buitenland en de stemcomputers zijn ingetrokken. 'Dit is een paar verkiezingen goed gegaan, tot aan Rotterdam dit jaar. Nu zie je dat door de discussie rond Rotterdam en ook andere gemeenten het papieren stemmen weer ter discussie staat.'

Ook voor Nederlanders in het buitenland zal het nog wel even duren voordat er via het internet gestemd kan worden, denkt Pieters. 'We zitten nu nog heel erg met de erfenis van de stemcomputers en niemand wil zijn vingers hieraan branden. Als het mis gaat valt iedereen eroverheen. We tolereren niet dat hier fouten mee gemaakt worden. Geen enkele minister wil hiervoor verantwoordelijkheid nemen.'