Een ouder wendde zich onlangs tot mij vanwege een probleem dat hun zoon ondervond bij zijn nieuwe school in Nederland. Deze jongen was ingestroomd in jaar 3 van de daltonschool ter plaatse. Er werd van hem verwacht dat hij mee zou kunnen komen in de vakken Frans en Duits, hoewel hij die vakken op de internationale school niet eens had kunnen kiezen. Er dreigde een doublure, terwijl hij een of beide talen in de Tweede Fase weer gewoon zou kunnen laten vallen.

Het voortgezet onderwijs in Nederland is met de invoering van de Tweede Fase niet toegankelijker geworden van buitenaf. In de bovenbouw moeten profielen gekozen worden die in het internationale onderwijs niet voorkomen, en de instroming in de loop van de Tweede Fase is daarmee bijna onmogelijk geworden. Maar ook in de onderbouw zijn er dus kennelijk problemen met de instroom.

Wat zegt de wet?
De wet, of – meer exact – het inrichtingsbesluit behorende bij de Wet op het Voortgezet Onderwijs, geeft een oplossing voor dit soort situaties, en wel in Artikel 21 lid 3 sub c en d (voor het havo en vwo) en in Artikel 22 lid 2 sub b 3 en 4 (voor het vmbo). Hierin staat vermeld dat leerlingen die in het buitenland onderwijs gevolgd hebben vrijstelling voor deze vakken kunnen krijgen. De volledige tekst van de artikelen luidt:

Artikel 21. Aanvullende bepalingen eerste drie leerjaren v.w.o. en h.a.v.o.

1. Het onderwijsprogramma in de eerste drie leerjaren aan een school voor v.w.o. en een school voor h.a.v.o. omvat tevens onderwijs in Franse taal en Duitse taal;
2. Het bevoegd gezag kan een leerling van een school als bedoeld in het eerste lid ontheffing verlenen van het volgen van onderwijs in Franse taal of Duitse taal, indien de leerling onderwijs volgt in Spaanse taal, Russische taal, Italiaanse taal, Arabische taal of Turkse taal
3. Het bevoegd gezag kan een leerling van een school als bedoeld in het eerste lid ontheffing verlenen van het volgen van onderwijs in Franse taal of Duitse taal dan wel in beide talen, indien de leerling
   a. voor de eerste maal tot een school voor h.a.v.o. of een school voor v.w.o. is toegelaten,
   b. is geplaatst in een hoger leerjaar dan het eerste,
   c. voordien buiten Nederland vergelijkbaar onderwijs heeft gevolgd, en
   d. daarbij geen of te weinig onderwijs in de desbetreffende taal of talen heeft gevolgd;
4. In de eerste drie leerjaren van een gymnasium wordt tevens onderwijs verzorgd in Latijnse taal en literatuur en Griekse taal en literatuur.

Artikel 22. Aanvullende bepalingen eerste twee leerjaren v.m.b.o.

1. Het onderwijsprogramma in de eerste twee leerjaren aan een school voor m.a.v.o. en een school voor v.b.o. omvat tevens onderwijs in Franse taal of Duitse taal. Deze verplichting geldt niet voor leerlingen voor wie naar de verwachting van het bevoegd gezag het onderwijs in de basisberoepsgerichte leerweg als bedoeld in artikel 10b, eerste lid, van de wet het meest geschikt is;
2. Het bevoegd gezag kan een leerling van een school als bedoeld in het eerste lid ontheffing verlenen van het volgen van onderwijs in Franse taal of Duitse taal:
   a. indien de leerling onderwijs volgt in Spaanse taal, Arabische taal of Turkse taal, of
   b. indien de leerling
   1°. voor de eerste maal tot een school voor m.a.v.o. of een school voor v.b.o. is toegelaten,
   2°. is geplaatst in een hoger leerjaar dan het eerste,
   3°. voordien buiten Nederland vergelijkbaar onderwijs heeft gevolgd, en
   4°. daarbij geen of te weinig onderwijs in de desbetreffende taal of talen heeft gevolgd.

Een school uit de praktijk
Ik heb navraag gedaan bij een school die er regelmatig mee te maken krijgt, het Rijnlands Lyceum in Oegstgeest. En er werd me verteld dat deze regeling inderdaad met enige regelmaat wordt toegepast. Maar er zijn natuurlijk scholen die niet regelmatig met een instroom vanuit het buitenland te maken hebben, en zodoende het inrichtingsbesluit op dit punt niet of nauwelijks kennen – zoals ook blijkt uit het verhaal van de ouder die mij mailde.

Wat zegt de rijksoverheid?
Dus heb ik ook navraag gedaan bij de rijksoverheid met de vraag: hoe werkt dit in de praktijk? Mag je als ouder, met het wetsartikel in de hand, van de school eisen dat zij vrijstelling verlenen? Of is het aan de school om een beslissing te nemen, en kun je als ouder alleen maar wijzen op het bestaan van het wetsartikel? Het laatste blijkt het geval te zijn: het bevoegd gezag (de school dus) is neemt de beslissing, maar je mag als ouder natuurlijk op het wetsartikel wijzen.