Het is 25 april 1945 tien dagen voor de bevrijding. Plattelandshuisarts Destree keert terug van zijn ochtendvisite en wordt op zijn eigen oprijlaan aangehouden door Gestapo-agenten. Hij bedenkt zich snel en zegt dat hij voor de huisarts komt. ‘Die ist nicht da’, blaffen de Duitsers hem toe. ‘Dan probeer ik het later nog wel eens’, zegt Destree en fietst weer weg. Hij ontsnapt aan een van de laatste Duitse razzia’s.

Zoon Charles Destree, inmiddels 86 jaar, vertelt het verhaal nog steeds met grote pretoogjes. Hij heeft zelf contact gezocht met de Wereldomroep. Zijn hele familie kwam met de schok vrij. Toch hebben de oorlog, het verzet en de razzia op zijn ouderlijk huis in St. Pancras hem nooit meer losgelaten.

Charles is tijdig met twee onderduikers via de tuin naar een schuurtje van de buurman gevlucht. De Duitsers prikken in de aangrenzende akker met hun bajonet nog in wat ruiters, een soort schoven waarop de bonen te drogen worden gehangen. Maar uiteindelijk zijn het ze het zat en ze laten het schuurtje ongemoeid.

Landwachter
Ook binnenshuis loopt alles met een sisser af. Moeder Destree, twee oma’s en het dienstmeisje worden in de serre opgesloten en bewaakt door een Nederlandse landwachter. Die beseft dat de Duitse capitulatie eraan zit te komen en probeert op voorhand zijn hachje te redden. Dus helpt hij moeder Destree om nog gauw wat belastend materiaal te verbranden, zoals een landkaart van de frontlinies en wat boeken.

Na vier uur huiszoekingen en vernielingen druipen de 30 zwaar bewapende Duitsers af. Maar wat bezielde ze zo vlak voor de bevrijding? Knokploegen van het verzet probeerden in die dagen het spoor naar Den Helder onklaar te maken. Langs dat spoor voerden de Duitsers versterkingen en materieel aan voor de strijd tegen de opstandige Georgiërs op het eiland Texel. Was dat de reden voor de huiszoeking?

Communistische terroristen
Charles Destree gelooft niet echt dat het een Duitse vergeldingsactie was. Nee, het was en welbewuste poging van de Duitsers om - met instemming van de geallieerden - ‘de communistische terroristen’ binnen  het Nederlandse verzet nog voor de bevrijding uit te schakelen. Charles Destree is er absoluut van overtuigd.
 
Was hij communist? ‘Welnee’, zegt Destree. Hij kwam uit een links, intellectueel nest. Zijn vader was  huisarts, hielp neergestorte geallieerde vliegers en had onderduikers in huis, onder wie ook verzetsmensen. Het voordeel van een huisarts was dat hij - net als de veldwachter- als een van de laatsten in het dorp nog telefoon had. Zo kon hij via de veldwachter die niet ‘fout’ was, altijd tijdig worden gewaarschuwd als de Duitsers eraan kwamen.

Codebericht
Zoon Charles was 14 jaar toen de oorlog uitbrak en werd met koeriersklusjes op pad gestuurd. ‘Wil je tegen mijnheer Klaassen zeggen dat het konijn om vier uur gevild kan worden?’ Charles begreep pas later dat het een codebericht was voor een neergestorte vlieger. Die kon om vier uur worden opgehaald om later over de grens te worden gesmokkeld richting Spanje of Zwitserland.

In 1944 besloot Charles zelf actief te worden in het verzet, zonder dat zijn vader dat wist. Hij werkte in een garage waar in het geheim spijkerplanken werden gemaakt en kraaienpoten werden gelast. Maar ze ‘repareerden’ ook windmolens, die vervolgens van koperdraad werden voorzien om te dienen als antenne. Dankzij een vriend die bij Rijkswaterstaat werkte, had hij toegang tot het ‘Sperrgebiet ‘ in de duinen. Charles kon goed tekenen en bracht daar de verdedigingswerken en bunkers van de Atlantikwall in kaart.  

Desillusie
Zoals veel verzetsjongens nam Charles direct na de oorlog dienst bij de zogeheten stoottroepen, die onder het commando van Prins Bernhard stonden. Als stoottroeper werd hij ook nog ingezet in de strijd in Nederlands-Indië.

Maar bij terugkeer in Nederland kwam de grote desillusie. Het verzet was al weer een beetje vergeten. En bedankt voor hun inzet in Indië werden de soldaten ook amper. Charles trok in 1950 met zijn vriendin naar Parijs en begon een succesvolle carrière als reclametekenaar.

Koningshuis
Maar de oorlog bleef knagen. In de jaren negentig begon Destree een diepgaand onderzoek naar het verzet en de rol van het koningshuis. Hij is er inmiddels van overtuigd dat het koningshuis een dubbel spel speelde in de oorlog.

Hij wil eindelijk een platform voor zijn aanklacht, maar ik moet hem teleurstellen. ‘22 jaar historisch graafwerk kan ik niet in een paar dagen toetsen op zijn juistheid’, luidt mijn laffe verweer. Hij is teleurgesteld, maar begrijpt het. Sommige vragen worden waarschijnlijk nooit beantwoord en sommige mythen zullen altijd blijven bestaan.

Stadhoudersbrief
Prins Bernhard zou in 1942 in de zogeheten ‘stadhoudersbrief’ aan Hitler hebben aangeboden om stadhouder van Nederland te worden als de Duitsers hun bezetting beëindigden. De brief is nooit boven water gekomen. Hardnekkige verhalen over pogingen om de communisten binnen het verzet uit te schakelen - zoals in de Velser Affaire - worden nog steeds onderzocht.

Maar de onderste steen zal nooit helemaal boven komen. Het is moeilijk te verteren voor mensen als Charles Destree, maar hij heeft zijn verhaal kunnen doen. Getooid met de veteranenbaret van de stoottroepen staat hij mij uit te zwaaien wanneer ik zijn dorpje nabij Parijs weer uitrijd.