Integratie met behoud van eigen cultuur werkt niet, zei Frits Bolkestein precies twintig jaar geleden. Bijna heel Nederland viel indertijd over de prominente liberaal heen. Hij was de wegbereider van Geert Wilders, die nu met zijn anti-islam standpunt een stempel drukt op het debat. Maar de 'éminence grise' van de liberalen moet niets hebben van zijn oud-partijgenoot en 'opvolger'.

De inmiddels 78-jarige oud-minister en -Eurocommissaris oogt ietwat breekbaar, maar maakt nog steeds volle werkdagen om zijn ideeën over het voetlicht te brengen. Op zijn kantoor met uitzicht op de Amstel blikt hij terug op de opschudding die hij begin jaren negentig veroorzaakte.

'Ik had vooral bezwaar tegen de slagzin van de Nederlandse overheid 'Integratie met behoud van eigen identiteit'. Ik vond dat onzin: wie integreert, verliest een deel van zijn identiteit. Ik heb toen gezegd dat immigranten zich moeten conformeren aan de essentiële waarden van de Nederlandse cultuur.'

Heisa
Voor Bolkestein zijn die waarden: vrijheid van godsdienst, scheiding van kerk en staat, vrijheid van meningsuiting en gelijkheid tussen man en vrouw. Terugkijkend waren zijn uitspraken helemaal niet zo schokkend, zegt de oud-VVD-leider. 'Toch heb ik wel een hoop heisa veroorzaakt, maar dat was misschien nodig.'

Nu is het zijn voormalige partijgenoot Geert Wilders die met zijn extreme standpunt tegen immigratie en de islam stemmen trekt voor zijn in 2006 opgerichte Partij voor de Vrijheid (PVV). Bolkestein wordt wel eens zijn leermeester genoemd, maar hij voelt geen verwantschap. 'Wilders zegt dingen die gewoon niet juist zijn en ik vind ook dat hij totaal overdrijft.'

Marokkanen
Bolkestein suggereerde ooit in een uitgelekt privégesprek dat herkenbare joden in Nederland moeten overwegen naar Israël of de Verenigde Staten te emigreren, vanwege het antisemitisme in Marokkaanse kring. Wilders stelde hier tegenover dat juist de Marokkanen uit Nederland zouden moeten vertrekken.

'Dat kun je natuurlijk wel zeggen, maar dat is een slag in de lucht. Want we kunnen niet tegen de 400.000 Marokkanen in Nederland zeggen: ga maar terug naar Marokko. Dat heeft geen zin. Daarom zeg ik: die politieke stellingnamen van Wilders stellen eigenlijk verdomd weinig voor.'
 
Gevaarlijke ideeën
Onlangs schreef Bolkestein een boek over 'gevaarlijke ideeën in de politiek'. Hij laat daarin zien hoe onbesuisde en niet door de praktijk getoetste ideeën tot chaos, wantoestanden en erger kunnen leiden.
 
Toch relativeert Bolkestein het eventuele gevaar dat uitgaat van Wilders' ideeën. Hij kan zich niet voorstellen dat die enige invloed hebben buiten diens eigen achterban. Wilders steunt de huidige regering, maar heeft zelf geen uitvoerende macht. Een massale uitzetting van Marokkanen 'maakt geen schijn van kans ooit te worden uitgevoerd', zegt Bolkestein resoluut.

Wilders stelt herhaaldelijk dat Nederland overspoeld dreigt te worden door een 'tsunami van islamieten'. Maar de PVV-leider lijkt daar geen gelijk in te krijgen, schrijft Bolkestein. Het geboortecijfer onder immigranten daalt snel, waardoor bijvoorbeeld veel Turkse vrouwen minder kinderen krijgen dan Nederlandse. Ook benadrukt Bolkestein dat moslimvrouwen het erg goed doen op de universiteit, waarmee duidelijk een inhaalrace is ingezet.

Al zijn er nog steeds grote problemen met de integratie, zoals de hoge werkloosheid onder allochtone jongeren, criminaliteit, antisemitisme en homohaat.

Boerkaverbod
Bolkestein laakt het door Wilders bepleite boerkaverbod dat binnenkort wordt aangenomen. Na Frankrijk en België zou Nederland het derde Europese land worden met zo’n wet. 'Met een verbod worden de weinige boerkadraagsters die Nederland telt tot martelaren. Dat moet je vermijden', zegt Bolkestein eigenzinnig. Hij weet maar al te goed dat zijn eigen partij het wetsvoorstel heeft ingediend.

Superioriteitsgevoel
De man die het integratievraagstuk op de kaart zette, behoort twintig jaar later tot het gematigde kamp. Desondanks zijn er veel moslims die het westerse superioriteitsgevoel van Bolkestein hekelen. De oud-politicus zegt echter dat hij twintig geleden al de naleving van de universele mensenrechten als maatstaf voor beschaving gebruikte. En met die naleving is het slecht gesteld in de Arabische wereld.

Het Midden-Oosten blijft achter door een gebrek aan kennis, vrijheid en 'vrouwkracht', zegt Bolkestein. 'Dat zijn allemaal zaken van cultuur. Dus niemand kan ontkennen dat er een verschil is tussen de beschaving in het Midden-Oosten en die in het Westen en dat die van het Westen natuurlijk veel hoger staat. En bovendien is hét bewijs voor die stelling dat zoveel mensen uit het Midden-Oosten in West-Europa willen komen wonen.'