Twee uitgeprocedeerde asielzoekers in Nederland werd het deze maand teveel. Een 36-jarige Iraniër stak zichzelf in brand. Vorige week vermoordde een 25-jarige man uit Benin zijn vriendin en een agent. Hij zou zijn doorgedraaid door een langlopende asielprocedure. Zij zijn niet de enigen die met trauma's aankomen in Nederland en daarna klem komen zitten in procedures hier.

Asielzoekers kampen soms met een posttraumatisch stressyndroom als gevolg van martelingen, verkrachtingen, moordaanslagen of andere gebeurtenissen die ze meemaakten in het land van herkomst. De onzekerheid over hun situatie in Nederland brengt vluchtelingen psychisch verder in de war.

Een langdurige asielprocedure versterkt de psychische problemen, blijkt uit onderzoek van Pharos, een centrum dat gespecialiseerd is in vluchtelingenproblematiek. Soms zijn vluchtelingen zo in de war dat ze moord of zelfmoord als laatste uitweg zien.

'Stay in touch'
Alice Beldman vertelt dat zij op haar spreekuur bij het Amsterdamse Steunpunt Vluchtelingen steeds vaker mensen krijgt die psychisch helemaal in de war zijn. Ze geeft een voorbeeld van een man uit Sierra Leone. 'Er kwam een mijnheer bij me op het spreekuur. Die was er echt enorm slecht aan toe.

'Hij had een bakje medicijnen bij zich, netjes per dag ingedeeld. Het was heel veel medicatie. De man was vanuit detentie op straat gezet met de mededeling dat hij vooral onder de mensen moest blijven. Dat advies had de psychiater hem nog meegegeven. Hij herhaalde dat als een mantra van: I have to stay in touch with people, I have to stay in touch with people. Dat was ook het enige wat ik uit hem kreeg.'

Het steunpunt vluchtelingen startte begin dit jaar het Medisch Opvangproject Ongedocumenteerden (MOO), betaald uit private fondsen. Alice Beldman merkt dat Nederland verandert. 'Uitgeprocedeerde asielzoekers worden vaker op straat gezet zonder voorzieningen. Ook als ze ziek zijn worden ze er gewoon uit geknikkerd', zegt ze.

Angstig
Samen met Alice Beldman bezoek ik één van de bewoners van het project. Jeska is een jonge vrouw uit Oeganda. Ze ontvangt ons in haar kamer, waarin alleen een bed en een stoel staat. Onder het bed liggen verschillende doosjes medicijnen. Jeska twijfelt of ze wil praten. Ze kijkt me angstig aan. Ze is bang dat landgenoten of de politie haar vindt en dat praten haar zaak kan schaden. Met zachte stem vertelt ze uiteindelijk toch haar verhaal.

'Ik ben gevlucht nadat mijn man was vermoord. De moordenaars kwamen ook achter mij aan. Ik werd gemarteld en verkracht en voor dood achtergelaten. Ik wist te ontsnappen. Een man hielp me vluchten per vliegtuig. Hij liet me achter op een luchthaven, Schiphol, zonder geld en papieren. De politie bracht me naar een opvangcentrum in Ter Apel/noord Nederland en later naar een ander centrum. Daar zetten ze me op straat. Via via kwam ik hier bij MOO.'

Verleden achtervolgt Jeska
Jeska heeft constant hoofdpijn en voelt zich zwak. Het verleden laat haar niet met rust. 'Ik weet niet hoe ik moet stoppen met denken aan de dingen die ik heb meegemaakt,' zegt ze. 'Het blijft terugkomen. Het is moeilijk om die gedachten uit mijn hoofd te krijgen. Ik weet niet hoe ik dat moet doen. Ik ga naar een psychiater en een dokter. Ze geven me medicijnen, maar het helpt niet. Ik voel geen verschil.'

Volgens Alice Beldman zien de meeste vluchtelingen de toekomst somber in. De strenger wordende asielregels maakt het ze extra moeilijk, zegt ze. 'Ze zien geen uitweg meer als ze opnieuw afgewezen worden en horen dat ze terug moeten naar hun eigen land. De twaalf mensen hier hebben bijna allemaal suïcideneigingen.' Ook Jeska ziet het vaak niet meer zitten.

'Ik denk erover en ik denk dat ik het op een dag ook doe. Ze vertellen me dat ik het land moet verlaten, maar ik kan niet terug naar mijn eigen land omdat ze me daar willen vermoorden. Als ze dat hier niet doen, dan kan ik het net zo goed zelf doen want ik heb geen hoop meer. Ik kan nergens heen.'

Aantal onbekend
Hoeveel vluchtelingen in Nederland rondlopen met psychische problemen is niet bekend. Het zijn er in elk geval veel meer dan de twaalf die het Amsterdamse project kan opvangen. Soms halen ze de media wanneer ze besluiten tot een wanhoopsdaad.

Alice Beldman hoopt dat ook in de rest van Nederland opvang komt voor vluchtelingen in psychische nood. 'Als we niet naar deze mensen omkijken, dan gaat het de samenleving alleen maar meer kosten', zegt ze.