Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland staan onder grote druk. Door veranderingen in de regelgeving en een toenemend aantal ‘getergde’ Nederlanders die met die nieuwe regels moeten leren leven. Nieuwe paspoorten moeten worden voorzien van vingerafdrukken, alleen nog te verkrijgen op grotere vestigingen.
Sommige consulaten worden omgebouwd tot ‘Business Support Office’ en zijn alleen nog dienstbaar aan zakenlui. Wetgeving is soms zo ingewikkeld dat de diplomatieke vestigingen het ook niet meer weten.

Wat doen ambassades en consulaten? De website van het ministerie van Buitenlandse Zaken is er duidelijk over. “De ambassades kan men de oren, ogen en mond van Nederland in het buitenland noemen. Ambassades en consulaten vormen de bilaterale posten in het buitenland. De medewerkers van deze posten behartigen de Nederlandse belangen in het buitenland. Maar ook het wel en wee van Nederlanders die in het buitenland wonen of er op reis zijn, vormt een belangrijk aandachtspunt voor de ambassades.” De Wereldomroep doet momenteel via het wereldpanel onderzoek naar de klanttevredenheid over de diplomatieke vestigingen. De resultaten worden bekend gemaakt in de uitzending van Expat On Air van zaterdag 14 november.

Vingerafdruk in paspoort
De naar schatting 700 duizend permanent in het buitenland gevestigde Nederlanders, de 90 duizend semi-permanenten en de ontelbare tijdelijk reizenden zijn voor belangrijke zaken afhankelijk van ambassades en consulaten. Bijvoorbeeld voor hun identiteitspapieren. Nieuwe paspoorten moeten sinds kort worden voorzien van vingerafdrukken. Daardoor kunnen de naar schatting 700 duizend permanent in het buitenland gevestigde Nederlanders niet meer terecht bij de kleinere consulaten. Alleen de diplomatieke vestigingen die meer dan 500 paspoorten per jaar uitgeven, mogen dat blijven doen.

Reacties
Als gevolg daarvan moeten veel Nederlanders nu verder reizen om hun paspoort te verlengen. “Ik woon met mijn man al 14 jaren op Rhodos. We moeten nu tweemaal op en neer naar Athene. (Paspoort aanvragen en daarna ophalen, red.) Onze gezondheid is niet van dien aard dat we voor ons plezier naar Athene gaan. Mijn man heeft een herseninfarct gehad en ik heb maar 40 procent longinhoud, dus het is een hele onderneming voor ons.” Het is één van de vele reacties die de Wereldomroep ontving naar aanleiding van de berichtgeving over het nieuwe paspoort.

Wereldburger
Niet iedereen is gevoelig voor de concrete problemen die dat veroorzaakt: “Nederlanders in Nederland klagen,” zo staat in een reactie, “maar nu lijkt het dat die in het buitenland verblijvende Nederlanders nóg meer klagen. Het is naar mijn idee níet de verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid haar vertrokken onderdanen overal ter wereld service te bieden alsof ze in Nederland wonen. Dus aan hen die klagen, wees een wereldburger en zeur niet.”
Een andere Nederlander in het buitenland wil absoluut niet zeuren. Maar dan loopt hij tegen nieuwe problemen op: “Het blijkt dat ze je bij de nieuwe lokatie niet kennen, want het consulaat waar je deze dingen eerst deed, heeft de bestanden van de geregistreerde Nederlanders niet overgedragen. Dus dan begin je weer met geboortebewijs en verblijfsvergunning etc.” Wat leidt tot de verzuchting: “Ik ben dankbaar dat ik in Nederland ben geboren en getogen, maar ook dankbaar dat ik er weg ben.”

Onbekend probleem Den Haag
Het probleem is tamelijk onbekend in Den Haag, zo blijkt uit een interview van de Wereldomroep in juli met SP Eerste Kamerlid Arjen Vliegenthart. “Ik moet eerlijk zeggen dat dit probleem mij nog niet bekend was.” Een maand voor het gesprek was de nieuwe paspoortwet door de Eerste Kamer goedgekeurd, met als argumentatie van het kabinet dat de procedure nu een stuk eenvoudiger was. Inderdaad, in Nederland. “Maar waarschijnlijk is men eraan voorbijgegaan, al dan niet bewust, dat er mensen in het buitenland wonen – die inderdaad grote afstanden moeten aflegen”. Vliegenthart beloofde vragen te stellen. Ze zijn nog niet te vinden op de site waar alle Kamerstukken staan.

Falende service
Ongenoegen was er ook over de service van de diplomatieke posten, en dan vooral hun voorlichting: “Hier in Florida was het al een zooitje met het Nederlands consulaat. Vroeger kon ik in Tampa terecht, 50 mijl hiervandaan. Nu moet ik naar Miami rijden, een autorit van meer dan 4 uur. En dan loop je de kans dat, wanneer je daar dan voor het loket staat, ze weer iets nodig hebben waar je niet aan gedacht hebt. Want de website van het consulaat lijkt nergens op en de mensen die je aan de telefoon krijgt zijn ronduit onkundig.” Of “De laatste de jaren is het alleen maar moeilijker geworden om je paspoort te verlengen. Het Nederlandse Consulaat in Christchurch Nieuw Zeeland is maar een paar uurtjes per dag open.”

Mevrouw Kim spreekt Nederlands
Soms valt het allemaal reuze mee. Zoals bij een Nederlandse expat die haar in de Zuidkoreaanse havenstad Busan geboren dochter ging inschrijven bij de Nederlandse ambassade in Seoel: “Vlucht verliep voorspoedig, de bereikbaarheid van het gebouw was goed en het kantoor hadden we zo gevonden. Ons contact, mevrouw Kim, sprak zelfs een beetje Nederlands! Alle papieren waren perfect in orde. En ondanks dat we wat bezorgd waren over de eisen voor de pasfoto (hoe krijg je de ogen van een slapende baby open?) ging het allemaal helemaal voorspoedig.”

Inkrimping consulaten
Een Nederlander in het buitenland trok uit de paspoortaffaire de volgende conclusie: “Kunnen we dus ook het Honorair Consulaat opdoeken: het enige waar ze nog goed voor waren, is de uitgifte van paspoorten. Met die bezuiniging kan de ambassade mijn vliegticket van 1000 km betalen!” Een Nederlander in Duitsland, waar duizenden landgenoten wonen, wees op een ander probleem: “In Duitsland worden de Generalkonsulate in Hamburg en Frankfurt/Main omgezet in "Netherlands Business Support Office", alleen nog voor handelsaangelegenheden. Met als gevolg, dat wij voor een paspoort naar München moeten reizen, 350 in plaats van 55 kilometer.”

Beleidsprogramma kabinet
En dit speelt niet alleen in Duitsland, zo blijkt. “In het beleidsprogramma van het kabinet is gesteld dat de dienstverlening aan het bedrijfsleven zal worden verbeterd. Bedrijven (...) kunnen van het Nederlandse postennet in het buitenland verwachten dat zij zo goed mogelijk worden geïnformeerd over marktkansen en potentiële partners. Economische diplomatie en economische dienstverlening vormen een kerntaak van het postennet. (...) Concreet bestaat het voornemen om het consulaat-generaal in Montréal te sluiten en de werkzaamheden van de consulaten-generaal in Rio de Janeiro en Osaka aan te passen.” Aldus het antwoord van Minister Verhagen van Buitenlandse Zaken op vragen van kamerleden eind juni.

Rijkswet Nederlanderschap
Een minstens even belangrijk onderwerp als identiteit is nationaliteit. Nederland was het laatste land in Europa dat alleen het Nederlanderschap toewees aan een kind dat geboren was uit een vader, moeders deden er niet toe. In 2003 werd een soort reparatiewet aangenomen, maar die kreeg weinig bekendheid, zodat kinderen van Nederlandse moeders en een buitenlandse vader vaak niet wisten dat ze het Nederlanderschap konden krijgen. Saskia van Os is zo’n ‘latente’ Nederlander. Dochter van een Australische vader en Nederlandse moeder. Er kwam een tijdelijke overgangsregeling. Maar latente Nederlanders waren daar niet van op de hoogte. Saskia: "Hoe konden we het weten? We woonden 800 kilometer van de ambassade van Sydney vandaan.”

Ingewikkeld
De huidige juridische situatie is erg ondoorzichtig. Een Nederlander, getrouwd met een Amerikaanse, schreef naar aanleiding van pogingen zijn pasgeboren dochter als Nederlandse te registreren: “Dat het ingewikkeld is, dat klopt inderdaad wel. De website van het consulaat zegt een ding, de website van de gemeente Den Haag (die ook zaken voor in het buitenland wonende Nederlanders kan behartigen, red.) zegt weer iets anders. En als je een mail naar één van de twee stuurt, dan krijg je veelal weer een derde en vierde optie.”
De nieuwe, heldere Rijkswet staat al sinds weken op de rol om in politiek Den Haag afgetikt te worden. En steeds wordt behandeling uitgesteld. Een deskundige meldt, gevraagd door de Wereldomroep: “Niet omdat er nog problemen zijn, er gaan alleen steeds andere, spoedeisende zaken vóór”.

Op 14 november wijdt Expat on Air een speciale uitzending aan het reilen en zeilen van Nederlandse diplomatieke vestigingen in het buitenland. Heeft u een vraag of een verhaal?
Mail naar

Meedoen aan het Wereldpanel? Schrijf u in op www.wereldpanel.nl.

Foto via Flickr c. hugovk