Zondag kiezen de inwoners van het grootste land ter wereld hun parlement. Dat parlement heeft internationale waarnemers uitgenodigd om het verkiezingsproces ter plekke te volgen en er na de verkiezingen lering uit te trekken. Dit keer mag ik deze verkiezingsobservatie van de Raad van Europa leiden. Dat is een eer én een klus.

Door Tiny Kox

Voorafgaand aan een verkiezingswaarneming stuurt de Raad van Europa doorgaans een pre-electorale missie. Daarom was ik eerder deze maand al vijf dagen in Moskou, om bijgepraat te worden door verschillende betrokkenen bij het verkiezingsproces. Onder hen waren de leiders van alle aan de verkiezingen deelnemende politieke partijen. Zowel de vier die nu al in de Staatsdoema vertegenwoordigd zijn, als de drie partijen die zondag een gooi doen naar een aantal zetels in het nieuwe parlement.

Complex en belemmerend
In Moskou spraken we ook met vertegenwoordigers van partijen die niét mogen deelnemen aan de verkiezingen, omdat ze volgens de autoriteiten niet voldaan hebben aan de registratievereisten. De vertegenwoordigers van deze partijen waren eensgezind: volgens hen zijn de registratieregels wel erg complex. En volgens velen zelfs te belemmerend voor mogelijke nieuwkomers.

Naast de Raad van Europa zijn er ook andere internationale waarnemers uitgenodigd door de Doema. Vooral die van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa spelen een belangrijke rol. De OVSE stuurt zo'n 160 kortetermijnwaarnemers, terwijl er al een maand lang 40 langetermijnwaarnemers aan de slag zijn in de verschillende delen van het land.

Om een zo goed mogelijke samenwerking te bewerkstelligen, heb ik bij mijn bezoek begin november al overleg gehad met de speciale OVSE-ambassadeur. Het ligt in de bedoeling om daags na de verkiezingen een gezamenlijke persconferentie in Moskou te geven, waarbij dan ook de voorzitter van de Parlementaire Assemblee van de OVSE aanwezig is, die door zijn assemblee aangewezen is als leider van de kortetermijnwaarneming door de OVSE.

Münninghoff
Overigens zijn deze week de definitieve accreditaties aan internationale organisaties verleend. Alle 40 leden van mijn delegatie zijn toegelaten, na een aanvankelijke klacht van de voorzitter van de Kiesraad tegen 'elementen' van mijn pre-electorale missie. Die heeft dus geen gevolg.

Regel van de Raad van Europa is overigens dat als één waarnemer geweigerd wordt, niemand gaat. De OVSE doet dat anders: accreditatie van de Nederlander Alexander Münninghoff als langetermijnwaarnemer voor de OVSE werd door de Kiesraad afgewezen. De OVSE heeft zich daarbij neergelegd.

Hoewel de Raad van Europa vele waarnemingen per jaar doet, blijft elke waarneming op zich bijzonder. Specifieke omstandigheden van een land spelen een belangrijke rol bij de beoordeling in welke mate de waargenomen verkiezingen voldoen aan de eisen, die de Raad van Europa eraan stelt – en waartoe lidstaten zichzelf hebben verplicht.

Zwijgen
Doel is om het verkiezingsproces objectief te beoordelen en waar mogelijk te verbeteren, in goed overleg met het betreffende parlement. In dat kader zal ik aan de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa op 23 januari tijdens de plenaire vergadering in Straatsburg een uitgebreid rapport met waarnemingen en aanbevelingen ter besluitvorming voorleggen.

Waarnemers gebruiken hun oren en ogen – en hun mond, om vragen te stellen. Maar een beoordeling is pas aan de orde als de stemlokalen gesloten zijn. Dat luistert nauw. Zwijgen is in dat verband een kunst en een verplichting. Want verkiezingen zijn en blijven een zaak van de burgers van het land en hun politici. Zij maken samen uit hoe het verkiezingsproces verloopt en in de toekomst wellicht beter kan.
 
Tiny Kox (1953) is voorzitter van de SP-fractie in de Eerste Kamer. Hij is ondervoorzitter van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa, een samenwerkingsverband van 47 Europese landen, waaronder Rusland. De organisatie tracht de mensenrechten en democratie te bevorderen.