Sabine Verbeek-Meinhardt

Expertise

Internationaal recht

Expat expert Mr. Drs. Sabine Verbeek-Meinhardt (47) is sinds 2005 als wetenschappelijk medewerker werkzaam bij het Internationaal Juridisch Instituut (IJI) in Den Haag. Het IJI geeft advies aan advocaten, notarissen en de rechterlijke macht over internationaal privaatrecht en buitenlands recht. Sabine heeft voordien onder meer gewerkt in de advocatuur en bij De Nederlandsche Bank. Zij heeft volkenrecht en internationaal recht gestudeerd aan de Universiteit Leiden.

Meer informatie: www.iji.nl.

Het ontvlechten van de financiën van beide partners na een echtscheiding kan een hele klus zijn, zeker als er vermogen in verschillende landen is. Een paar punten waar Nederlanders in het buitenland in het bijzonder op moeten letten.

Nederland kent ten aanzien van het huwelijksvermogensrecht, heel in het kort gezegd, twee smaken: enerzijds de volledige gemeenschap van goederen waartoe vanaf de trouwdatum alles behoort wat beide partners hebben meegebracht en wat zij in de toekomst verwerven.

Anderzijds huwelijkse voorwaarden, waarbij meestal wordt uitgegaan van een stelsel van scheiding van goederen van de getrouwden, al dan niet gecombineerd met een verplichting tot verrekening, als het misgaat.

Evenredige verdeling
Om een globale indruk te geven van hoe zit het in andere landen: de Scandinavische landen, Zuid-Afrika en de Filippijnen kennen ook een gemeenschap van goederen. In de common law landen (bijvoorbeeld Australië, Engeland, Canada (met uitzondering van Quebec) en de meeste deelstaten van de VS) geldt dat de vermogens van de echtgenoten gescheiden blijven, maar dat de rechter bij echtscheiding een bevoegdheid heeft om te komen tot een evenredige verdeling.

Opgebouwd pensioen
In de Islamitische landen, India, Japan en verschillende Afrikaanse staten heeft het huwelijk in beginsel geen gevolgen voor de vermogens van man en vrouw. Verreweg de meeste staten gaan er echter van uit dat alleen wat tijdens het huwelijk is verkregen of opgebouwd, toebehoort aan beide echtgenoten. Alles wat gemeenschappelijk is, moet dus na echtscheiding worden verdeeld en dat geldt vaak niet alleen voor de bezittingen, bankrekeningen en effecten. Daarnaast kan in veel gevallen aanspraak gemaakt worden op een door de andere partner opgebouwd pensioen.

Partner uit het buitenland
Iedere staat heeft ook zijn eigen regels om te bepalen welk recht geldt als één of beide partners uit het buitenland komen. Daarbij wordt ofwel aangeknoopt bij de nationaliteit van de echtgenoten (eventueel ook alleen die van de man) ofwel bij het land waar partijen na de huwelijkssluiting zijn gaan wonen, het eerste huwelijksdomicilie.

Domicile of choice
De common law landen gebruiken daarentegen het begrip domicile, waarbij de domicile of origin kan worden vervangen door een domicile of choice, wanneer blijkt dat de betrokkenen permanent in hun nieuwe land wonen. De Anglo-Amerikaanse term domicile moet overigens niet verward worden met de Nederlandse term woonplaats. Een domicile is aanzienlijk moeilijker te wijzigen dat een woonplaats, zodat de domicile soms wel trekken krijgt van nationaliteit.

Huwelijkse voorwaarden no way
Ook is het goed om te weten dat rechters in die landen vaak niet zijn gecharmeerd van Nederlandse huwelijkse voorwaarden. Er zijn recente gevallen bekend van echtscheidingen in de Verenigde Staten en in Engeland, waar de rechter de bepalingen van de Nederlandse huwelijkse voorwaarden zonder meer terzijde schoof om zelf een in zijn ogen meer rechtvaardige regeling te treffen.

Mocht er sprake zijn van een echtscheiding in Nederland (als je niet in Nederland woont kan dat als beide partners Nederlander zijn), dan is het belangrijk om te weten dat volgens de (ingewikkelde) Nederlandse regels, mensen die op of na 1 september 1992 zijn getrouwd, geen huwelijkse voorwaarden hebben. Als ze meer dan tien jaar in een ander land hebben gewoond, wordt het huwelijksvermogensrecht van dat land toegepast.

Verdeling van vermogen
De tussenkomst van de rechter is voor de beëindiging van het huwelijk vereist, maar dit is niet het geval ten aanzien van de verdeling van het vermogen, voorop gesteld dat er iets te verdelen valt. De rechter komt pas aan bod bij de verdeling als partijen er zelf niet uitkomen. Helaas is een goede afspraak over de financiën in veel gevallen niet meer mogelijk bij echtscheiding.

Het komt zelfs vaak voor dat aan de rechter alleen wordt gevraagd om de echtscheiding uit te spreken en om eventueel afspraken te maken over de kinderen en hun onderhoud. De verdeling van het vermogen wordt doorgeschoven naar een later moment, omdat dat de echtscheiding zelf teveel zou vertragen. 
Dat is jammer want een goede echtscheiding is maatwerk en het heeft veel voordelen als degenen die het meest bij de zaak betrokken zijn, zich inzetten voor een goede regeling.

Bank is de baas
Mediation gecombineerd met financieel advies bij een ingewikkeld vermogensplaatje kan daarbij een goed hulpmiddel zijn. Als er schulden zijn (een krediet of hypothecaire lening), waarvoor beiden hoofdelijk aansprakelijk zijn, is het wel belangrijk om te beseffen dat een onderlinge afspraak wie deze gaat afbetalen, geen externe werking heeft. Dat betekent dat een bank altijd kan kiezen wie van beide (ex-)partners zij aanspreekt. In geval van een betalingsachterstand kan het daarom gebeuren dat de bank alsnog probeert om de schuld op de ander te verhalen, wat er tussen de voormalige echtgenoten ook is afgesproken.

Wanneer één van de partners na de echtscheiding gaat verhuizen naar een ander land, bijvoorbeeld terug naar Nederland of naar een derde land, is het des te belangrijker dat alles netjes afgewikkeld is. Zelfs als er huwelijkse voorwaarden zijn gemaakt, zal het in het zicht van de echtscheiding meestal nodig zijn om nadere afspraken te maken. In de huwelijkse voorwaarden is rekening gehouden met alle aspecten die vooraf konden worden voorzien, terwijl de vermogenssituatie er op het moment van echtscheiding meestal heel anders uitziet. Dat geldt uiteraard te meer als partijen in verschillende landen hebben gewoond.

Tenaamstelling
Een ander punt dat geldt voor iedere echtscheiding, maar dat extra belangrijk kan zijn wanneer één van de partners na de echtscheiding verhuist naar een ander land, is het volgende. Wanneer als gevolg van een onderlinge afspraak of een rechterlijke uitspraak de tenaamstelling van een (gezamenlijk) goed (bijvoorbeeld van een woning of van een effectenportefeuille) moet worden gewijzigd, kan dat beter zo snel mogelijk na de scheiding worden geregeld, omdat hiervoor de medewerking van beide partijen is vereist.

Stel niet uit tot morgen
Deze situatie kan zich overigens ook voordoen als één van de echtgenoten tijdens het huwelijk een erfenis heeft gekregen, bijvoorbeeld van een familielid in Nederland. Als met een regeling wordt gewacht, kan dat ertoe leiden dat één van beiden niet meer mee wil werken. In dat geval zal alsnog (of opnieuw) de hulp van de rechter moeten worden ingeroepen met alle (hogere) kosten van dien.