Demjanjuk proces

Op 30 november 2009 begon in München het proces tegen John Demjanjuk (90). Hij zou tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaker zijn geweest in het vernietigingskamp Sobibor.

Demjanjuk werd ervan beschuldigd medeplichtig te zijn aan de dood van bijna 30.000 Nederlandse joden die daarheen gedeporteerd werden vanuit het concentratiekamp Westerbork. In totaal werden 170.000 joden vermoord in Sobibor.

In Sobibor werden ook de ouders van Rob Fransman vermoord. Samen met 19 andere Nederlandse nabestaanden was Fransman Nebenkläger, of mede-aanklager bij het proces tegen Demjanjuk.

Voor de Wereldomroep hield hij een persoonlijk dagboek bij over het verloop van het proces in München. In mei 2011 werd Demjanjuk veroordeeld, maar hij mocht zijn hoger beroep in vrijheid afwachten. Demjanjuk overleed in maart 2012.

Rob Fransmans weblog:
www.robfransman.nl

Het proces tegen Demjanjuk nadert zijn einde. Nog even en ik krijg de gelegenheid om mijn requisitoir in de rechtszaal uit te spreken. Tussen de vorige zitting in München en de volgende zitten twee weken. Mooi, dat geeft me de tijd om mijn verhaal nog beter voor te bereiden. Maar het kwam er niet zo van, daarvoor was de eerste week te droevig.

Alle kranten hebben inmiddels bericht over de voortijdige dood van vriend en medeaanklager Rob Wurms. Ik heb er niets meer aan toe te voegen, maar verwijs slechts naar de mooie column van Wim Boevink in Trouw. 

Sellie en ik waren naar de begrafenis en we vertelden aan zijn lieve vrouw Shifra hoezeer we Rob misten en hoe verheugd we zijn dat zijn woorden toch straks in München zullen worden gehoord. En dat zij daarbij aanwezig zal zijn. We probeerden iets tegen de kinderen te zeggen zonder in clichés te spreken en slaagden daar niet in.

Keien langs een laan
Enfin, om er nog maar een cliché aan toe te voegen: het leven gaat verder. Toen ik voor de Wereldomroep al een paar maanden had geschreven over het proces tegen D., kwam ter sprake dat ik zelf naar Polen wilde gaan. Allereerst om de plaats te bezoeken waar het allemaal gebeurde. Maar ook om redenen die ik niet exact omschrijven kan. Misschien is het om eens rond te kijken in dat verdomde gebied dat door de dichter Armando een schuldig landschap werd genoemd.

Maar er is meer. In 2003 nam de Stichting Sobibor het initiatief om in Sobibor een laan aan te leggen met aan weerszijden stenen voor de slachtoffers. Het zijn geen grafstenen maar eenvoudige keien. Nabestaanden kunnen een kei plaatsen met daarop een naamplaatje. Zo'n steen heb ik een paar maanden geleden besteld. Als het goed is ligt die er nu. Die wil ik even zien en in mijn handen houden.

Ik reis erheen in gezelschap van twee journalisten van de Wereldomroep. En ook samen met mijn 18-jarige kleindochter Noa. Het belang van deze rechtszaak bestaat er toch ook uit dat de huidige generatie jongeren de gebeurtenissen uit WOII niet vergeet of bagatelliseert.

De gekken van Chelm
Binnenkort vertrekken we met zijn vieren naar Polen. We vliegen naar Warschau en gaan per auto verder naar Chelm. De volgende dag bezoeken we Sobibor. Chelm was ooit één van die vele stadjes in Oost-Polen met een grotendeels Joodse bevolking.

In de Jiddische literatuur komt de stad vaak voor. Eén van de beroemdste boeken van Isaac Bashevis Singer heet 'The Fools of Chelm'. Misschien zijn wij met onze reis naar dat schuldige landschap ook wel gekken van Chelm.