Toen Miriam Caka na een aantal jaren terugkeerde naar haar dorp aan de noordkust van Turkije, bleek het leven er compleet veranderd. De primitieve levensstijl had plaatsgemaakt voor een 'modern, westers' leven. Maar of dat ook echt vooruitgang is...?

Veertig jaar geleden kwam ik voor het eerst in Turkije wonen. Op vakantie was ik er verwend, maar er vast verblijven bleek toch iets anders. Het grootste verschil met Nederland? Elektriciteit! Dat omvat alles, van watervoorziening en licht in huis tot aan de werking van de telefoon in het dorp.

Communicatie met de buitenwereld werd toen nog niet gemist. Die buitenwereld bestond pas sinds de aanleg van een 'grote weg' enkele jaren eerder. Een krant van een paar dagen oud, naar buiten gegooid door een vrachtwagenchauffeur, vertelde de mannelijke bevolking dat er inderdaad wel eens vreemde dingen gebeurden.

Vermanende sjaaltjes
Vrouwen onder elkaar hadden hun werk, huisdieren, kinderen en roddels. Daarmee werd de dag gevuld en bleef men op de hoogte van familieaangelegenheden. Sterfgevallen werden omgeroepen vanaf de moskee en huwelijken aangekondigd door het ronddelen van sjaaltjes. Als vermaning om toch in ieder geval een geschenk mee te brengen.

Water haalden we bij de bron. Er zat wel eens een bloedzuiger of een ander beestje in, maar het was fris en kraakhelder. Door het vele buitenwerk waren de mensen over het algemeen slank, tanig en gezond. Kinderen lagen als het enigszins kon op het strand, zich helemaal zwart makend met het ijzerhoudende zand. En onderwijl natuurlijk op hun koeien passend.

Contact met thuis
Wat misten we? Eigenlijk niet veel in die tijd. Natuurlijk was het een heel karwei om de grote was naast de beek te koken en over de struiken uit te hangen. Ook ik heb dat gedaan. 's Avonds was de duisternis voor mij als stadsmens het meest onwennig. In de kamer zitten staren naar het vlammetje van de olielamp, of samen klagen over de stank als de pit niet goed brandde, dat ging nog. Maar lezen was onmogelijk.

Het meest miste ik nog wel het contact met thuis. Wat je ontbeert, daar verlang je hevig naar. Post, als die al aankwam, moest opgehaald worden in het dorp. Geen bezwaar, dan deed ik gelijk boodschappen: suiker, meel, lucifers en olie voor de lamp. Veel meer hadden ze niet, maar ons eten verbouwden we toch zelf.

Eten, eten, eten
Eten leek wel het belangrijkste te zijn in het Turkse leven. Waren we het niet aan het verbouwen of oogsten, dan maakten we het wel klaar op de meest devote wijze, zeer omslachtig en uiteraard met de hand. En waren we daar niet mee bezig, dan zaten we te eten, of ging het gesprek over eten. Urenlang.

Ondertussen zocht ik manieren om geestdodende klusjes te vergemakkelijken. Mijn tips waren best vaak nuttig, maar ketsten af op de starre, traditionele denkwijze. Waarom veranderen wat altijd goed ging? Wat zouden ze met de tijd moeten doen die ze over hadden? Het leek soms of het verboden was om te denken.

Leren van tv
Die tijd lijkt nu al zo lang geleden. Een tapijt en een wasketel op mijn nek nemen kan ik niet meer. En schrijven doe ik op mijn laptop. Soms valt nog de stroom uit, maar dat ben ik gewend. De eerste algemene aankoop hier na de komst van de stroomvoorziening was trouwens een tv. Je zou verwachten dat mensen naar hulpmiddelen bij het werk verlangden. Maar dan moet je eerst weten dat die bestaan.

De tv leerde ze dat. En nadat er een soort ouderwetse centrifuge was aangekocht om het karnen van de yoghurt over te nemen, hadden vrouwen ook de tijd om van de tv te leren. IJskast en wasmachine volgden al gauw. Daarvoor werden waterreservoirs aangelegd, die gevuld konden worden met pompen. Stromend water in huis: de basis voor een comfortabel gezinsleven was gelegd.

Kort van memorie
Het begin van deze ontwikkelingen heb ik even niet meegemaakt. Toen ik terugkwam, was de wereld al veranderd. Tegenwoordig komen alle kinderen om in het speelgoed en heeft iedereen een mobieltje. Op een paar oude vrouwtjes na, die nooit naar school zijn geweest en niet eens kunnen klokkijken.

De meeste apparaten die nu haast iedereen bezit, ken ik niet eens van naam en zou ik ook niet willen hebben. Ook een tv hebben we nooit gehad, dat zou maar onenigheid in huis brengen. 'Maar hoe kunnen jullie dan leven?' Verbazingwekkend genoeg gaan wij daar gewoon mee door. Zijn mensen echt zo kort van memorie? Denken ze dat het vroeger alleen maar goed ging omdat men niet wist dat het anders kon?

Zwaar leven
Bijna niemand vraagt me ooit nog waar ik vandaan kom of wat ik hier doe. Val ik niet meer op of interesseert men zich niet meer voor wat er buiten henzelf gebeurt? Groeten in de bus gebeurt ook veel minder. Wat is het verschil nog met wonen in een wereldstad?

Ik zet mijn koffieapparaat aan, luister een uurtje naar de Wereldomroep en ga dan wat internetten. De was draait in de machine en straks skype ik even met mijn kinderen in Nederland. Dan ga ik op de veranda zitten of pak de bus naar de stad voor een paar boodschapjes en de kapper. En luister daar naar de gesprekken van buren die vinden dat het leven zo zwaar is...