Afghaanse onderzoekers waarschuwen dat Nederlandse plannen om de politie in Afghanistan te trainen, kunnen uitlopen op een fiasco. De politie heeft een zeer slecht imago.

Twee Afghaanse onderzoekers presenteerden deze week in Den Haag hun rapport over de effecten van vier jaar Nederlandse militaire aanwezigheid in Afghanistan. Daarbij lieten zij zich positief uit over plannen van een nieuwe Nederlandse regering om de politie in Afghanistan te gaan trainen. Maar er kan veel misgaan, waarschuwden ze.

Het rapport is opgesteld door de onderzoeksorganisatie TLO, die al vijf jaar actief is in Afghanistan en gedeeltelijk wordt betaald door het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Directeur Ehsan Zahine is over het algemeen redelijk positief: 'Er is veel vooruitgang geboekt op  het gebied van onderwijs, gezondheidszorg en landbouw.  De Nederlandse aanpak in Uruzgan heeft ook veel positiever uitgepakt dan de ISAF-inmenging in aangrenzende provincies als Helmand of Kandahar.'

Kritisch
Maar wat betreft het bestuur van de provincie en het bijbehorende justitiële apparaat - daar zijn ze kritischer over. Nederland heeft geprobeerd de macht uit handen van een paar eenlingen van dezelfde stam te trekken, maar vier jaar was duidelijk te kort. De overheid bestaat nagenoeg niet, en wordt nu geleid door een familielid van een van de belangrijkste militieleiders in het gebied.

In een situatie van stuurloosheid is juist het rechterlijke systeem belangrijk, maar ook dat ontbreekt, stellen de onderzoekers. Als Afghanen hun recht willen halen, regelen ze het onderling, goedschiks of kwaadschiks.

Weinig waardering
Training van polititie is wenselijk, maar zal niet gemakkelijk gaan. Voor het politiekorps in Uruzgan, dat inmiddels is uitgebreid van 2000 naar 3000 leden, is nog weinig waardering bij de lokale bevolking, zegt onderzoeker Massoud Karogil desgevraagd. Een plan om politie te trainen in Uruzgan, zoals het kabinet overweegt, is bij gebrek aan overheid en 'een zeer slechte commandostructuur bij de politie', zoals onderzoeker Karoghil het noemt, dan ook niet zomaar geregeld.

'De politie is nooit beschouwd als een rol-model voor jongens en meisjes om bij te werken. Corruptie en intimidatie en een slechte aansturing geeft de politie niet een positief imago.'

Corrupt
En juist de aansturing is belangrijk voor succes, volgens Karogil. Het is algemeen bekend dat huidige commandanten Juma Gul corrupt is, burgers intimideert, en vooral luistert naar zijn belangrijkste stamgenoten en niet naar het ministerie van Binnenlandse Zaken dat hem aan moet sturen.

Moet Nederland daar trainers aan verstrekken? Totnogtoe is het nog niemand gelukt om deze man aan te pakken. Voor Karogil is het belangrijk dat de NAVO-landen één standpunt innemen over dit probleem van de commandant. En over de milities die vaak de huidige politie moeiteloos vervangen. De VS steunen en financieren deze bewapende groepen die buiten de overheid om functioneren. Andere NAVO-landen – zoals Nederland – zijn daar tegen.

Antwoord
Volgens Karogil móet de NAVO hierop een antwoord formuleren. 'Anders krijg je gewapende groepen die je niet kunt controleren en die en  dus voor hun eigen overleving gaan. Dat creëert nog meer problemen.'