De grote namen uit de Hollandse schilderkunst brengen het licht in de donkere gangen van het Sakip Sabanci Museum in Istanbul. Rembrandt hangt er, Jan Lievens hangt er, Jan Steen, zelfs de liefdesbrief van Johannes Vermeer. Tijdelijk uitgeleend door het Rijksmuseum in Amsterdam, al jaren geplaagd door een eindeloos lijkende verbouwing.
 
Meer dan honderd werken zijn naar Istanbul gevlogen. Zorgvuldig ingepakt. Op temperatuur gebracht in het ruim van het vliegtuig. En met kloppend hart uitgepakt onder toeziend oog van de directeur collecties, Taco Dibbits. 'Je hart gaat toch wel even harder kloppen op het moment dat het aankomt. Ook om te zien hoe de collectie in een ander land wordt beleefd.'
 
De zeventiende eeuwse schilderijen uit de collectie van het Rijksmuseum kwamen naar Istanbul om vierhonderd jaar diplomatieke betrekkingen tussen Turkije en Nederland te vieren. Het was in 1612 toen Cornelus Haga als Nederlands ambassadeur zijn geloofsbrieven overhandigde aan de Ottomaanse sultan Ahmet I. Dat historische feit wordt in eerste instantie in de uitwisseling van kunsten gevierd.
 
Vincent van Gogh
De Hollanders zijn plotseling alomtegenwoordig aan de Bosporus. Het leven van Vincent van Gogh is in diavoorstellingen te zien in het oude havengebied aan de Gouden Hoorn. Daarnaast hangt een deel van de collectie van Boijmans van Beuningen in het museum voor moderne kunst, Istanbul Modern.

Het Van Abbemuseum uit Eindhoven werkt samen met het juist geopende museum Salt, in de drukste winkelstraat van de stad. En een straatje verderop gaat het over 'de kamer van de Levantse Handel, Hollandse kooplui en Ottomaanse sultans' in het Pera museum.

Vergeet de PVV, het debat over integratie of de uitgekauwde discussie over de wenselijkheid van de Turkse toetreding tot de Europese Unie. In de voormalige Turkse hoofdstad zoeken Nederlanders en Turken elkaar nu op.

Ottomaanse invloed
De conservator van het Rijksmuseum Pieter Roelofs heeft zijn best gedaan om tussen al die doeken te zoeken naar Ottomaanse invloed op de Hollandse grootmeesters. Die zijn er, voldoende. Jan Lievens en Rembrandt van Rijn waren gefascineerd door de mannen in felgekleurde tulbanden en gewaden die in de zeventiende eeuw over de Dam doolden.

Je kon ze niet missen tussen al die donker geklede Amsterdammers, zegt Roelofs. 'Je ziet dat de Hollandse grootmeesters Turkse modellen gebruiken in hun oudtestamentische schilderijen. De oosterling was een inspiratiebron om het vreemde af te beelden.'

Ottomaanse tapijten
Wie goed kijkt, ziet Ottomaanse tapijten op de doeken. De conservator smokkelde een beetje, bijvoorbeeld met het schilderij van Jan Baptist Weenix over het bezoek van de Nederlandse ambassadeur aan Isfahan. Dat ligt weliswaar in Perzië, het huidige Iran, maar het is Oosters. De sport voor de conservator was op zoek te gaan naar de overeenkomsten tussen het leven van de grootmeesters en de plek waar ze nu hangen.
 
Roelofs kan lang kijken naar het IJ van Amsterdam, gezien vanaf de Mosselsteiger in 1673. 'Ludolf Bakhuizen schilderde die plek waar de schepen uit verre oorden aankwamen, de plek waar je het nieuws kon horen over de mannen op zee. Het water bracht rijkdom, maar nam ook levens. De goederen die werden aangeleverd. Wat hebben ze nu weer bij zich?'
 
Gouden eeuw van Turkije
Hij dacht hetzelfde gevoel te krijgen aan de Galatabrug, waar je vanaf ’s ochtends vroeg de veerboten  op en neer ziet puffen tussen Europa en Azië. Reusachtige oceaanstomers varen daar langs de paleizen van het Ottomaanse Rijk. Terwijl Europa in verval raakt, groeit de Turkse economie ongestoord verder. 'Dit is toch de gouden eeuw van Turkije.'