Precies tien jaar na de invoering van de munten en biljetten staat de euro weer op omvallen. Het vuurwerk van 1 januari 2002 is verstomd en de dissidenten die hun eigen munt hielden, lijken gelijk te krijgen. Hoe verging het landen als Groot-Brittannië, Denemarken, Zweden of Zwitserland eigenlijk?

Een lieftalige Griekse dame begeleid door zoete vioolklanken loopt over een brug die zich steeds verder voor haar uitrolt over sprookjeachtige groene dalen. 'Europa bouwt bruggen en geeft ons hoop', zegt de commentaarstem. Het jubileumfilmpje van de Europese Centrale Bank steekt schril af bij de werkelijkheid.

De eurokoers heeft deze week zijn laagste punt bereikt ten opzichte van de dollar. In tien jaar heeft hij nog nooit zo laag gestaan ten opzichte van de Japanse yen. De Britse regering werkt aan een noodscenario om het Britse pond te beschermen voor het geval de eurozone uit elkaar valt. En de miljoen jubileumeuro's die Griekenland op 2 januari in omloop brengt, zullen wel gauw hun weg vinden naar de verzamelaars. Als de euro valt, kunnen ze nog veel waard worden.

Rampspoed bleef uit
Een meerderheid van de Britten, Denen, Zweden en Zwitsers houdt maar wat graag vast aan de eigen munt. Geen wonder, want de rampspoed die door voorstanders van de euro was voorspeld, bleef uit. Met uitzondering van Denemarken groeide hun economie elk jaar gemiddeld 1,7 tot 2,0 procent - tegen 1,4 procent voor de landen die wel een euro hadden.

Ook het doemscenario dat veel investeerders en grote bedrijven in Groot-Brittannië zouden uitwijken naar eurolanden op het vasteland, kwam niet uit. Veel multinationals bedachten hun eigen oplossing, zegt econoom en commentator Mathijs Bouman.

'Toen Groot-Brittannië besloot niet mee te doen, waarschuwden veel Britse multinationals dat ze daar last van zouden krijgen. Zij hebben hun boekhouding voor een deel omgezet in euro's. Dat is alleen lastig als ze hun eigen mensen in Groot-Brittannië moeten uitbetalen in ponden. Als die munt heel sterk is, hebben ze daar last van. Maar dat was de afgelopen jaren niet echt het geval.'

Deense kroon
Ook de Denen en zeker de Zweden deden het niet slecht zonder de euro. Maar, waarschuwt Bouman, de Denen zijn lid van de eurozone, maar zonder stemrecht. Zij hebben destijds het recht bedongen om buiten de euro te blijven en ze hebben dus ook geen stemrecht in het bestuur van de Europese Centrale Bank. Maar ze hebben de koers van de Deense kroon wel gekoppeld aan die van de euro. Het enige echte voordeel daarvan is dat de Denen niets hoeven te doen als de euro mocht klappen.

Een voordeel van de euro dat tien jaar geleden telkens werd aangevoerd was: de handel zou sterk toenemen omdat allerlei belemmeringen zoals valutatransacties en koersschommelingen zouden verdwijnen. Het Centraal Planbureau (CPB) heeft onlangs becijferd dat dit effect voor een typisch handelsland als Nederland maar heel betrekkelijk was.

Euro maakt lui
Arjo Klamer, een van de economen die tien jaar geleden al waarschuwde voor de risico's en gevaren van de euro, ziet zelfs eerder een nadeel dan een voordeel: één gemeenschappelijke munt maakt de eurolanden gemakzuchtig.

'De euro maakt de handelaars lui, omdat ze geneigd zijn te handelen met de landen in de eurozone, hun spullen te verkopen aan de Grieken en de Italianen. Ze bewegen zich dus niet op de opkomende markten in Brazilië en China. Want dat vraagt een heel andere inzet, waarbij je wel te maken krijgt met valutarisico's.'

Zwitserse franc
Zwitserland is geen lid van de Europese Unie of de eurozone, maar ligt wel ingeklemd tussen eurolanden. De Zwitserse economie is sterk gericht op de eurozone, en deed het de afgelopen jaren prima. Zo goed zelfs, dat spaarders en beleggers hun al dan niet zwarte geld in Zwitserse francs omwisselden toen de crisis in de eurolanden toesloeg.

De enorme vraag naar Zwitserse francs dreef de koers zelfs zozeer op, dat de export en het toerisme er zwaar onder gingen lijden. Zwitserland werd domweg veel te duur. De nationale centrale bank besloot daarop de koers van de franc ten dele aan de euro te koppelen. De Zwitserse munt mag niet meer waard worden dan 1,20 euro. Komt de koers daar boven, dan grijpt de centrale bank in en verkoopt francs tot de waarde onder het maximum is teruggezakt.

Afschaffen?
De euro-dissidenten zijn dus niet gestraft voor hun eigenwijze gedrag. Moeten we de euro dan maar weer afschaffen? Arjo Klamer denkt dat de euro het einde van 2012 niet gaat halen. Maar Mathijs Bouman verwacht dat de euro de komende tien jaar overleeft, zij het tegen heug en meug. 'Het zal helaas wel moeten.'

Terugkijkend vindt Bouman dat de euro te vroeg is ingevoerd. 'Nu is de Europese integratie afgedwongen omdat we anders een financiële crisis hadden gekregen. Dat is niet de beste manier om goede afspraken te maken.'